Risken met bondgenoten

Met Dodenherdenking en Bevrijdingsdag achter de rug kan het geen kwaad onze loyaliteit jegens onze belangrijkste bondgenoten eens te bezien. Het woord alleen al: bondgenoten. Het stamt uit een tijd waarin goed en kwaad nog kon worden gedefinieerd als in een potje Risk. Maar hoezeer vooral vanuit Washington nog wordt gepoogd de wereld vanuit kleuterperspectief te duiden (‘wie zijn de drie grootste vijanden van VS?’ vroeg de Amerikaanse moderator de Democratische presidentskandidaten vorige week nog) de waarheid gebiedt een andere nuance. Wat betekent bondgenootschap nog? Wat is de houdbaarheidsdatum van absolute trouw in het verleden? Zeker, de stramme Amerikaan die tijdens elke herdenking op de Dam fier in de houding staat, dwingt respect af, maar wat zegt dat over de bevrijders van nu?

In dat licht is het aardig eens over de grens te kijken. In Azië wordt de onvoorwaardelijke trouw van Europa jegens de Verenigde Staten niet begrepen. Daar overheerst het pragmatisme en dat gaat altijd de grenzen van de redelijkheid voorbij – zolang het doel maar wordt gediend. Maar in het vrije Westen, zo luidt het onder vrij gevochten denkers in het Oosten, zou je meer assertiviteit verwachten. Ben je het niet met je bondgenoten eens, dan zég je dat. Geloof je niet in de zaak, dan doe je er niét aan mee. Ben je tegen, dan wéiger je. Is dat niet precies hetgeen wat door de westerse democratieën wordt gepredikt? Waarom loopt een goed deel van Europa dan zo willoos achter de Verenigde Staten aan, wil het dissidente buitenland weten. Is het angst? Is het egoïsme? Is het lijfsbehoud? Goede vrienden zeggen toch waar het op staat? Die laten zich toch niet dwingen? Voor een fikse ruzie lopen zij niet weg. Een goed conflict verdiept.

Maar niet in Europa – niet langer. Zelfstandig denken is niet de trend. Beslissingen bouwen voort op vriendschap en traditie, oude afspraken en loyaliteit. Dan volg je desnoods het irrationele. Leg dat maar eens uit aan die dissi-denten.

Floris-Jan van Luyn

Floris-Jan van Luyn is journalist en filmmaker en oud-correspondent van NRC Handelsblad in China.