In toneelstuk over Irak is Bush de sfinx

In het Amsterdamse Carré speelde gisteravond Stuff Happens, een politiek toneelstuk waarin schrijver David Hare de aanloop naar de Amerikaanse inval in Irak reconstrueert.

Toen minister Rumsfeld werd gevraagd naar de plunderingen in Bagdad die uitbraken na de Amerikaanse inval in Irak, antwoordde hij: „Stuff happens”. Die dingen gebeuren.

Woede over deze opmerking moet de Britse schrijver David Hare hebben gedreven om in 2004 het politieke toneelstuk Stuff Happens te schrijven, een nauwgezette reconstructie van de aanloop naar de Tweede Golfoorlog, met in de hoofdrollen president Bush en nog wat wereldleiders. Het toneelstuk was in 2004 een groot succes in Londen, stond een jaar later in New York, en staat nu twee dagen in het Amsterdamse theater Carré. Voormalig tv-presentatrice Sonja Barend treedt op als verteller, oud-ministers Frank de Grave en Jan Pronk spelen bijrollen.

De zaal van Carré wordt niet gebruikt; zowel publiek als spelers zitten op het enorme podium. In een lange rij zitten de dertig spelers in donkere pakken tegen de achterwand, steeds tegelijk hun blaadjes van het script omslaand. Sonja Barend staat in het midden op een spreekgestoelte. De voorstelling is een geënsceneerde lezing; voor een werkelijke enscenering was geen tijd en geld, dus speelt iedereen met het script in de hand. Dat is niet echt een bezwaar: het gaat toch over pratende mannen in pakken. Microfoons en vergadertafels zijn genoeg.

Organisatoren Carel Alphenaar en Pieter Hilhorst, die eerder soortgelijk ad hoc politiek theater brachten in de Amsterdamse Balie, schreven voor de gelegenheid ook nog wat Nederlandse toevoegingen, met Kok en Balkenende erin, maar ze kregen geen toestemming van Hare om deze te spelen.

Aan de hand van speeches en vergaderingen, grotendeels letterlijke teksten, laat Hare zien hoe president Bush (Jaap Spijkers) hoe dan ook oorlog wilde. Hare kan het niet helpen om enige bewondering voor Bush te hebben. Bush is hier de enige die het machtsspel weet te spelen. Hare schildert Bush niet als een domme cowboy, maar als een sfinx: een ongrijpbare heerser die alles van zich af laat glijden.

De tragische held van deze avond is Powell. Hij wil geen oorlog, toch vereffent hij het pad voor Bush. Hij is de man die de oorlog moet verkopen, hij is de man die van alle kanten de klappen krijgt. Collaboreren om erger te voorkomen, als een „burgemeester in oorlogstijd”, zou Jan Pronk zeggen, die in zijn tijd als minister zelf graag die machteloze rol speelde. Vanavond speelt Pronk een piepklein bijrolletje, een Brit die moppert over de Amerikaanse logica: „Iemand steelt je handtas, dan vermoordt je zijn achterneef. Omdat die in de buurt woont.”

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel In toneelstuk over Irak is Bush de sfinx (7 mei, pagina 9) staat dat de voorstelling Stuff Happens is georganiseerd door Carel Alphenaar en Pieter Hilhorst. Zij maakten echter de vertaling. De organisatie berustte bij Wim Visser, adjunct-directeur van Koninklijk Theater Carré te Amsterdam.