De diepe frustratie van de misgelopen Postcodekanjer

Aan de Postcodeloterij doe je mee omdat je vreest een prijs mis te lopen. Het is „een vorm van chantage”, zegt een deskundige. „Iedereen heeft een postcode. Er is niet aan te ontkomen.”

Half april las Marius Burgwal het nieuws in zijn huis-aan-huisblad: de cijfers van zijn postcode waren gevallen in een trekking van de Postcodeloterij. Aan het eind van de week zouden op een wijkfeest de bijbehorende letters bekendgemaakt worden. Het werden de W en de D, zíjn letters. De 31-jarige personeelsmanager uit Amersfoort had 26.000 euro per lot kunnen winnen. Maar hij won niets. Hij had geen loten.

Zijn reactie was lacherig, zegt Marius Burgwal. Echt erg vond hij het niet. „Ik heb nooit behoefte gehad om mee te doen aan de Postcodeloterij. Ik sta er niet achter.”

In het Gelderse Vorden tilde ook meneer Harmsen (73) er niet zo zwaar aan dat in februari de Wijkprijs aan hem voorbijging, ook al viel die op zijn postcode. „Als je niet meedoet heb je geen kans. Daar ben ik reëel in.” Maar zijn vrouw had de ongeveer 23.000 euro erg graag gehad. „Ik wacht al drie maanden op een kijkoperatie voor mijn knie in Zutphen. Ik zit te huilen van de pijn. Als ik het ziekenhuis in München bel, kan ik volgende week komen. Maar dan moet ik het grotendeels zelf betalen.”

Van alle loterijen confronteert de Postcodeloterij mensen die níet meespelen het hardst met wat had kunnen zijn. Als de buurman de Staatsloterij wint, kun je jaloers zijn. Maar het had niet geholpen als je zelf ook een Staatslot had gekocht: dat was een ander nummer geweest. Als de buurman miljonair wordt met de Postcodeloterij, is het anders. Dan weet je zeker dat jij ook rijk geworden was als je loten had gekocht. Je hebt een winnend nummer, maar je staat met lege handen.

Helène van der Meijs-de Gier uit Heusden liep zo begin vorig jaar de Postcodekanjer 2005 mis (13,9 miljoen euro voor acht deelnemers in de Hoogstraat). Eind vorig jaar vertelde ze in het televisieprogramma Nova hoezeer ze daar nog steeds onder leed. Elke keer dat ze haar postcode gebruikte, dacht ze weer aan de zwarte dag dat ze niet won. Ze spande zelfs een rechtszaak aan tegen de loterij, die vanmiddag diende. De rechter moet beoordelen of de Postcodeloterij artikel 10 van de Grondwet heeft geschonden: het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer.

De meeste mensen vinden dat mevrouw De Gier zeurt. ‘Mevrouw is jaloers op het geld van de buren’, is een van de mildere commentaren op de website Geenstijl.nl. Maar volgens De Giers advocaat ligt het anders. „Het is niet zo dat mevrouw nu zelf ook een paar miljoen wil. Zij zegt: ‘Ik doe niet mee aan de Postcodeloterij. Hoe kan het dan dat ik toch bedelbrieven krijg, toch word lastiggevallen door financiële instellingen? Als ik niet meedoe, zorg dan ook dat ik er niet mee word geconfronteerd.’”

Een inwoner van Venray (Zomerkanjer 2006, acht miljoen euro voor negen deelnemers aan de Schutsboom) maakte precies hetzelfde mee. Ook zij had geen loten, ook zij krijgt nog steeds folders in de bus voor een koopappartement in Spanje. Ze vindt het overdreven om naar de rechter te gaan. Maar, zegt ze, ze heeft wel een paar dagen nodig gehad om de misgelopen Kanjer ‘een plaats te geven’.

„Op de dag zelf was het feest in de straat. Iedereen was in een roes. Er werd champagne opengetrokken, er werden bierkratten aangesleept. Hartstikke gezellig. We gunden het de winnaars van harte. Maar toen we een dag later wakker werden, ging er toch iets door ons heen van… shit. Als ik mijn overbuurman zag, zag ik even alleen maar dollartekens. Dat kwam ook door de media. Toen ze hier kwamen filmen deed ik een stap achteruit: ik heb niet gewonnen. Zei die man: Daarom wil ik jou juist hebben.”

Twee Tilburgse hoogleraren ontdekten in 2004 dat angst voor ‘spijt achteraf’ een rol speelt bij de beslissing om mee te doen aan de Postcodeloterij. Bij de Staatsloterij is dat niet zo. Hoogleraar sociale psychologie Marcel Zeelenberg: „Mensen doen mee aan de Staatsloterij omdat ze het zo’n leuke loterij vinden. Deelnemers van de Postcodeloterij vinden hun loterij ook leuk, maar ze doen vooral mee omdat ze bang zijn dat ze anders niet winnen.” Een andere Tilburgse professor, Harrie Verbon, noemde dit in een opiniestuk eind vorig jaar ‘een vorm van chantage’ en pleitte ervoor de Postcodeloterij te verbieden.

Niet alleen de Postcodeloterij exploiteert die angst voor spijt. Lotto kent de variant ‘Lotto dagelijks’: Voor één euro per dag kun je meespelen van zondag tot en met vrijdag. Wie zou het aandurven alleen op maandag en vrijdag te spelen, en het risico te lopen dat zijn zelfgekozen getallenreeks valt op woensdag? Toch vindt Zeelenberg, overigens niet betrokken bij de zaak van De Gier, de Postcodeloterij „een slag erger”. „Niet iedereen speelt in de Lotto, maar iedereen heeft een postcode. Er is niet aan te ontkomen. Ik vind dat ethisch onverantwoord. De Postcodeloterij zadelt wekelijks mensen op met een hoop frustratie.”

In de winnende straat in Venray woonden mensen die een paar maanden eerder de Postcodeloterij hadden opgezegd. Zeelenberg vindt dat de loterij zich wel een beetje om zulke gevallen zou mogen bekommeren. „Er staat een heel team psychologen klaar voor mensen die winnen, voor mensen die verliezen is er niets. Als loterij waarin vele miljoenen omgaan, zou je ook daar wel wat aan kunnen doen.” In zijn artikel uit 2004 noemt hij het voorbeeld van een Engelsman die in 1995 zelfmoord pleegde nadat hij géén twee miljoen pond won in de British National Lottery. Zijn vaste getallenreeks was gevallen, maar hij had zijn deelname niet op tijd verlengd.

Een verliezer uit Venray overwoog na het missen van de Zomerkanjer alsnog mee te gaan spelen in de Postcodeloterij. Uiteindelijk heeft ze het niet gedaan. „Dan zou ik altijd lid moeten blijven. Anders vergeef ik het mezelf nooit als mijn postcode weer valt.” Nu is ze maar lid van de Staatsloterij. „Dat is niet zo’n spektakel. En als je er vanaf wilt, ga je ervan af.”

De Postcodeloterij wilde „uit respect voor mevrouw De Gier” voorafgaand aan de rechtszaak geen reactie geven op de kritiek in dit artikel.