Ooit breekt mobiel internet door – maar wanneer?

Voor de telecomsector gold umts in 2000 als dé inkomstenbron van de toekomst. Ze gaven miljarden uit aan licenties, maar nu umts op de markt is blijken consumenten het niet te gebruiken. „De omzet is heel erg tegengevallen.”

Alle mobiele aanbieders keerden in 2000 hun portemonnee om, zodat ze mee konden doen aan de hype van dat moment: umts. De technologie die snel internet naar de mobiele telefoon brengt, zodat gebruikers ook met een mobieltje of laptop kunnen e-mailen, surfen of filmpjes kijken.

Overheden in Europa organiseerden veilingen om de umts-licenties te slijten en haalden zo miljarden euro binnen. Niet meedoen was voor de aanbieders geen optie: umts was dé inkomstenbron van de toekomst.

Die toekomst is nu. Umts is sinds 2004 op de markt, begin dit jaar moesten alle mobiele aanbieders 70 procent van Nederland dekken. Geschikte telefoons zijn er, de diensten zijn er.

Er zijn alleen nog geen inkomsten.

„De omzet uit umts is erg tegengevallen”, zegt consultant Stépan Breedveld van The Boston Consulting Group. „Maar dan ook héél erg.”

Wat is die omzet dan? Exacte cijfers willen de Nederlandse aanbieders niet geven. Marktleider KPN wil wel kwijt dat niet meer dan 3 procent van de mobiele inkomsten uit internet komt. Dat komt in Nederland het afgelopen jaar neer op hoogstens 86 miljoen euro omzet. Terwijl het bedrijf 711 miljoen euro neertelde voor een umts-licentie. Tel daarbij op de investeringen in het umts-netwerk van enkele honderden miljoenen.

Bovendien gebruiken klanten umts alleen als ze (bijna) gratis een geschikte telefoon krijgen, wat KPN ruim 200 euro per abonnee kost. De andere Nederlandse aanbieders Vodafone, Orange en T-Mobile hadden minstens dezelfde kosten, alleen hebben die veel minder abonnees om de kosten over te spreiden. Breedveld: „De belofte van mobiel breedband is nog helemaal geen realiteit geworden.”

Wat de mobiele aanbieders zelf al riepen tijdens de licentieveilingen – dat ze veel te veel betaalden – lijkt achteraf te kloppen. De Nederlandse overheid was destijds nog teleurgesteld over de opbrengst; in Engeland en Duitsland werden tientallen miljarden binnengehaald.

En het gebruik van umts is daar even laag als hier. Sommige bedrijven kwamen door de enorme bedragen die ze betaalden aan de rand van de afgrond terecht. KPN bezweek bijna onder de 8,5 miljard euro die het neertelde voor een licentie in Duitsland. Orange Nederland maakt mede door de kosten van zijn umts-netwerk nog altijd geen winst en staat nu te koop. Breedveld: „Maar uiteindelijk betalen jij en ik – als consumenten – die licenties gewoon.”

Waarom gebruiken mobiele bellers umts niet? Marco Visser, directeur mobiel van KPN, noemt het een kip-ei-kwestie. Mobieltjesmakers gingen pas umts-toestellen maken toen het netwerk klaar was. Maar hun eerste modellen waren volgens Visser „koelkasten” die niemand wilde hebben. Verder vonden klanten umts te duur en was het onduidelijk hoeveel ze precies moesten betalen. Mobiel internet kost zo’n 2 euro per megabyte, maar hoe weet je wanneer je een megabyte hebt opgesurft?

De snelheid van het netwerk liet ook te wensen over. Vodafone bracht al ruim twee jaar geleden televisie via umts op de markt. Door het schokkerige beeld leek dat volgens critici meer op een diashow.

Maar het belangrijkste is dat het gedrag van consumenten minder snel verandert dan men had verwacht. Mensen willen meestal maar twee dingen met hun telefoon: bellen en sms-berichten versturen. Dat ze ook filmpjes kunnen kijken, kunnen videobellen of een rekening kunnen betalen, weten velen niet eens. En de vraag is of ze het wel willen.

Mobiele aanbieders zeggen van wel. De omzet uit umts verdubbelt jaarlijks. Van heel weinig naar iets minder weinig, maar toch. Visser vertelt dat vooral zakelijke gebruikers het mobiele internet beginnen te ontdekken. Van KPN’s umts-inkomsten komt ruim 90 procent van bedrijven. Die gebruiken umts vooral voor laptops, zodat werknemers onderweg kunnen doorwerken. Verder probeert KPN bedrijven „op te voeden” door te laten zien dat bijvoorbeeld servicemonteurs met een umts-laptop efficiënter kunnen werken omdat ze onderweg op de hoogte worden gehouden van nieuwe klussen en de online informatie die ze nodig hebben voorhanden is.

Visser verwacht dat consumenten de komende tijd ook overstag zullen gaan. Net als andere aanbieders heeft KPN zijn netwerk eind vorig jaar opgewaardeerd tot het snellere hsdpa, waardoor de snelheid volgens Visser „nu pas echt is zoals we die willen hebben”.

Hij zegt dat zogeheten smartphones, waarmee klanten onderweg hun e-mail kunnen bekijken, ook voor privégebruik populairder worden. Websites worden beter geschikt voor mobiele apparaten. En over een jaar is naar schatting de helft van de mobieltjes in de winkel geschikt voor umts. Visser: „Ik heb er geen enkele twijfel over dat umts een succes wordt.”

De nieuwe umts-netwerken zullen uiteindelijk wel worden gebruikt. Over vijf tot tien jaar gaat de stekker immers uit het gsm-netwerk en loopt al het telefoonverkeer over het umts-netwerk, dat veel meer capaciteit heeft.

Ook Breedveld gaat ervan uit dat mobiel internet nog gaat doorbreken. „Maar”, zegt hij, „de vraag is wanneer?” Want als het gebruik van mobiel internet te lang op zich laat wachten, is umts misschien al verouderd. Breedveld: „Er komt een aantal alternatieve infrastructuren aan die mogelijk goedkoper of beter zijn dan umts.” Een van de technologieën waar Breedveld op doelt, is wimax. Daarmee is het mogelijk hotspots aan te leggen voor mobiel internet, maar dan met een groter bereik en sneller internet dan met de huidige, die bijvoorbeeld op vliegvelden te vinden zijn. Over deze hotspots zou je ook kunnen bellen.

De ontwikkeling van wimax kan een bedreiging zijn voor de huidige mobieletelefonieaanbieders, zegt Breedveld. Nieuwe bedrijven zouden op deze manier relatief makkelijk de markt voor mobiele telefonie én mobiel internet kunnen betreden. En als het echt beter blijkt te werken, zullen de huidige aanbieders ook weer moeten meedoen. Dit jaar gaat het ministerie van Economische Zaken enkele wimax-licenties veilen. KPN heeft al aangegeven interesse te hebben.

Maar de overheid kan zich beter niet rijk rekenen. Volgens Breedveld gaat voor wimax nooit zoveel worden betaald als voor de umts-licenties. „Iedereen is wijzer geworden”, zegt hij. „Zeker de traditionele aanbieders. Die denken: ik ga me hier echt niet nog een keer aan branden.”