‘Ik ben een relativerend mens’

Trainer Louis van Gaal (55) greep met AZ op dramatische wijze naast de landstitel. Maar er ligt in Alkmaar een stevig fundament voor de toekomst. „We zoeken nu spelers uit een hoger echelon.”

Louis van Gaal heeft zelf het voetballen een jaar of vijftien geleden afgezworen. Twaalf jaar geleden kwam de oud-prof van Ajax, FC Antwerp, Telstar, Sparta en AZ nog één keer in actie tijdens een wedstrijd tussen de ouders en trainers op Voorland, het jeugdcomplex van Ajax. Direct kreeg de huidige trainer van AZ de bevestiging dat hij er goed aan had gedaan om zelf niet meer te spelen. „Ik heb me alleen maar lopen irriteren”, zegt Van Gaal op het terras van de Amsterdamse golfclub Amstelborgh. „Al die gasten op leeftijd dachten dat ze nog van alles met een bal konden. Ze moesten dat zo nodig laten zien, maar als ze balverlies leden, deden ze niets. Dus ik moest steeds maar rennen om fouten van anderen te herstellen. Want ik ben een winnaar. Ook zo’n wedstrijd wil ik winnen.”

Het woord ‘winnen’ is gevallen. AZ had zondag aan een overwinning genoeg gehad om zich voor het eerst sinds 1981 kampioen van Nederland te mogen noemen. Alkmaar maakte zich al op voor een kampioensfeest, maar de ploeg van Van Gaal droop na een 3-2 nederlaag tegen Excelsior aangeslagen af. Een unieke kans ging verloren. Van Gaal verwerkte de teleurstelling op zijn eigen manier. „Ik ben ’s avonds op verzoek van de voorzitter [Dirk Scheringa] in het DSB Stadion gebleven. Daar hebben we nagepraat en wat gegeten. Dat hield ik een half uur vol door de teleurstelling. De volgende dag heb ik geestdodende dingen gedaan waar ik normaal nooit aan toekom. Ik heb bijvoorbeeld mijn autotelefoon geordend. Ik ben bij mijn dochter geweest die op 1 mei jarig was. Dat leidde de gedachten wat af.”

Van Gaal heeft deze week voor zichzelf op een rijtje gezet waar het mis ging op Woudestein, het stadion van Excelsior. „Eigenlijk is het belachelijk dat we geen kampioen zijn geworden. Alle lichten stonden op groen. De titel zat al in de tas. De media hebben van alle kanten geprobeerd de mentale druk op ons op te voeren. Maar daar hebben we ons niet door laten beïnvloeden. De scheidsrechter misschien wel. Normaal geeft een arbiter geen rode kaart als een keeper voor de bal gaat. Dat we al snel met tien tegen elf kwamen te spelen, was bepalend. We hebben daarna zonder voetbalgogme gespeeld. En dan nog hadden we moeten winnen. Dat is niet gebeurd. Dat doet mij pijn. Maar het is veel erger voor de fans, van wie sommigen 400 euro voor een kaartje hadden betaald, de spelers en de voorzitter.”

Van Gaal neemt een slokje water en vervolgt zijn verhaal. „Ik ben een relativerend mens”, zegt de trainer die met Ajax en Barcelona talloze prijzen veroverde. „Je zult me niet lang overdreven blij zien en ik zit ook niet meer lang in de put. Daarvoor heb ik in mijn leven zowel op sportief gebied als op het persoonlijke vlak te veel meegemaakt. Ik laat me nooit door anderen leiden. Niemand zal me ooit kunnen verwijten dat ik een rol speel. Ik ben nog altijd dezelfde Louis van Gaal als twintig, dertig of veertig jaar geleden.”

Zijn gedrevenheid is eerder groter geworden dan afgenomen. „Die bezieling is een aangeboren talent. Maar ik heb dat wel zelf ontwikkeld. Ik heb altijd de neiging gehad me te willen bewijzen. Of dat komt omdat ik de jongste was in een gezin met negen kinderen, weet ik niet. Het zit gewoon in me en zal er nooit meer uitgaan. Ik wil bij AZ iets neerzetten. Als we morgen de beker winnen tegen Ajax, lopen we eigenlijk al voor op schema.”

De komende jaren wil de geboren Amsterdammer met Alkmaar Zaanstreek verder doorgroeien. „Het is weer een uitdaging de sportieve prestatie van dit seizoen te verbeteren. Stapje voor stapje gaan we verder. We zijn bijna kampioen geworden, hebben de kwartfinales in het UEFA-Cuptoernooi bereikt en we zijn nu nog in de race om de beker en een plaats in de voorronde van de Champions League. Meedoen om de titel is al geen utopie meer. Het wordt wel steeds moeilijker een stap vooruit te zetten. We moeten nu spelers gaan halen uit een hoger echelon. Voetballers met een bepaalde volwassenheid. Naar persoonlijkheid keken we al. Talent is belangrijk, maar de persoon die zijn talent moet ontwikkelen nog veel belangrijker.

„We willen op een hoger niveau komen te staan en constanter presteren. We zoeken een spits onder andere, omdat Shota Arveladze 34 jaar is. En een linksback omdat Tim de Cler heeft aangegeven misschien wel weg te willen. Voor hem hadden we toch al geen vervanger. De spelers die we hopen te vinden, zijn wel in Nederland maar het is de vraag of ze naar AZ komen en voor ons betaalbaar zijn. Hier worden belachelijke prijzen gevraagd. Ajax heeft al een topper als Kenneth Perez bij ons weggehaald. Maar misschien worden de rollen straks omgedraaid. Er zijn spelers die zich via zaakwaarnemers bij ons hebben aangeboden. De redenen ken ik niet. Mogelijk vinden ze het voetbal van ons aantrekkelijker en zien ze dat spelers hier beter worden.”

Wat in zijn ogen onrecht is, zal Van Gaal altijd te vuur en te zwaard bestrijden. De persconferentie voor de bekerfinale ontaardde in scherpe kritiek op de afdeling competitiezaken van de voetbalbond. Het was niet het eerste signaal dat Van Gaal afgaf richting Zeist. „Er zijn meer voorbeelden waarbij het met fair play niet zo nauw wordt genomen. Degene die Champions League speelt is door een extra dag rust altijd in het voordeel ten opzichte van de UEFA-Cupdeelnemers die op donderdagavond hun wedstrijden afwerken. Ik heb vorig jaar gesteld dat topploegen na zo’n week dan niet tegen elkaar moeten spelen. Daar is geen gehoor aan gegeven om allerlei redenen die niets met voetbal te maken hebben.”

De omstreden play-offs, die voor AZ woensdag beginnen, vinden wel genade in de ogen van Van Gaal, al is hij net als zijn collega Henk ten Cate van Ajax van mening dat de bekerfinalisten minder tijd hebben om zich voor te bereiden dan hun tegenstanders. „Het is een fantastisch systeem voor het niveau van het Nederlandse voetbal omdat de beste ploegen uit de competitie nog een keer tegen elkaar spelen. Maar de regelgeving klopt niet. Als je na 34 wedstrijden in de reguliere competitie hebt aangetoond dat je tot de beste vijf hoort, kun je in theorie overal naast grijpen. Dat is fout. Dan creëer je play-offs om de play-offs. Er zijn ook meer wedstrijden gekomen. Ik heb in de commissie gezeten ter vernieuwing van het competitiemodel in Nederland. We hebben een voorstel gedaan voor één eredivisie en twee regionale divisies. Op grond van het feit dat de eredivisie naar een competitie met tien clubs zou gaan, was ik voorstander van een play off-model. Hierbij zouden de beste tegen de beste spelen, wat het niveau van de Nederlandse competitie ten goede zou komen. Vervolgens nam ik ontslag als technisch directeur bij Ajax en trok ik mij terug uit die commissie. Tot mijn verbazing is dit voorstel vorig jaar verworden tot een volledige competitie met achttien clubs én daarnaast nog play-offs.”

Hij mag dan zijn kanttekeningen plaatsen bij deze noviteit, een vooruitstrevende blik op het voetbal kan Van Gaal niet worden ontzegd. In tegenstelling tot veel trainers in de conservatieve voetbalsport zoekt hij immer naar nieuwe wegen om zijn team naar een hoger plan te tillen. En daarbij betrekt hij ook zijn staf, die hij dit seizoen voor een aantal sessies in contact bracht met organisatieadviseur Leo van der Burg. De, volgens Van Gaal, „menskundeloog”, overleed onlangs. „Van der Burg vond ik een inspirerende man,” zegt Van Gaal. „Vooral ook omdat hij uitging van de totale mens en niet alleen een deelaspect als bijvoorbeeld talent als graadmeter nam. Talent heb je gekregen maar wanneer je er niets mee doet, blijft het onbenut. Ieder mens heeft een bepaald talent en dat moet je ontwikkelen. Alleen je moet wel weten wat je talent is. Van der Burg kon dat beter benoemen en structureren dan ik dat kan, waardoor mijn collega’s mij nu beter begrijpen. En wij met de technische staf meer één taal spreken. Psychologie is nog een braakliggend terrein in het voetbal. Het gaat meer dan om het kunstje alleen.”

Ook op het gebied van technologie zoekt Van Gaal naar hulpmiddelen om de coaching te perfectioneren. In de kleedkamer hangt een beeldscherm voor videoanalyses. Een beamer maakt powerpointpresentaties mogelijk. Elk duel van AZ wordt door een eigen cameraman geregistreerd. Bij zijn contractverlenging heeft Van Gaal bedongen dat hij hiervoor een vaste kracht mag aantrekken. „Een dag na elke wedstrijd hebben we onze eigen beelden. De camera’s van Talpa of de NOS volgen alleen de bal. Onze beelden tonen de volle breedte van het veld. Met de computer worden bepaalde momenten razendsnel teruggevonden. Je kunt spelers aan de hand van het scherm wijzen op hun fouten en tonen wat de oplossing had moeten zijn. Dat doen wij niet om hen te vernederen, nee om de situatie voor hen beter inzichtelijk te maken.”

Tv-beelden van wedstrijden zal Van Gaal blijven analyseren bij SBS. De analyses van het Nederlands elftal leidden eind vorig jaar tot een conflict met Marco van Basten en een aantal andere trainers (Ronald Koeman, Guus Hiddink) die zich solidair toonden met de bondscoach. Van Gaal heeft zich er weinig van aangetrokken. „Ik ben ongevoelig voor ongefundeerde kritiek. Na die kerst-affaire ben ik Marco in de wandelgangen één keer tegengekomen. Ik heb hem gedag gezegd en ben weer verder gelopen. Het is zijn verantwoordelijkheid of hij nog contact met mij zoekt over spelers van ons die international zijn.”

Sinds deze kwestie lijkt het of trainers in het Nederlandse topvoetbal vaker met elkaar de verbale strijd aangaan. Regelmatig valt op cynische toon daarbij de term ‘managen’ die Van Gaal bezigde richting PSV na de zege op de Eindhovenaren. Ajax-coach Ten Cate pestte daarmee AZ. „Als andere trainers dat woord ook gebruiken, is dat na-aperij. Dan blijf je niet dicht bij jezelf. Ik heb weinig tot niets gezegd over collega’s van de topdrie. Wel als een trainer een totaal verkeerde analyse geeft die niet conform het wedstrijdbeeld is (Ron Jans van FC Groningen, red.). Dan zeg ik daar wat van. Managen is gewoon omgaan met het resultaat. Het was van mij een inhoudelijke opmerking. Koeman reageerde nadat de media het anders interpreteerden. Zo ging het destijds ook met Jan Wouters die bij Ajax in plaats van centrale middenvelder van mij linkshalf moest spelen. Hij was het eerst met mijn argumentatie eens, maar toen de journalisten er een item van maakten, kon hij zich er ineens niet meer in vinden.”

De bekerfinale morgen is een botsing tussen rivalen. De controverse werkt sinds de overstap van technisch directeur Martin van Geel van AZ naar Ajax door tot in de bestuurskamer. Typisch Van Gaal om te zeggen dat hij het niet nodig vindt de strijdbijl te begraven. „Hoeft van mij helemaal niet. Als men redenen heeft om boos te zijn, mag dat. Ben ik ook op sommige mensen. De bestuursleden van Ajax en AZ hoeven elkaar geen hand te geven als ze daarvoor gegronde redenen hebben. Het hoort toch bij het leven dat mensen elkaar mogen en niet mogen?”