De monumentenactivist

Nog steeds worden mooie en waardevolle gebouwen gesloopt in Amsterdam, de stad die door miljoenen bezoekers uit de hele wereld wordt beschouwd als een architectonisch meesterwerk van verbluffende schoonheid. Over de nieuwe bouwkunst die de gesloopte panden vervangt, bestaat een voor Amsterdamse begrippen unieke communis opinio. Buiten de groep van bestuurders en architecten, is de afkeer van nieuwbouw wijdverbreid. Rudy Kousbroek verwoordde dit sentiment eens treffend, toen hij zichzelf in een boekbespreking afvroeg 'in welk jaar ernst had moeten worden gemaakt met 't systematisch doodknuppelen van architecten'.

Een deel van de Amsterdammers voert al decennia lang met ingehouden woede en hartstocht een verbeten strijd tegen de afbraak van hun stad.

Monumentenactivisten noem ik ze. Monumentenactivisten zijn hoogopgeleid, spreken keurig Nederlands en gooien geen molotovcocktails. Ze gaan naar inspraakavonden, schrijven bezwaarschriften, spannen procedures aan en offeren vaak al hun vrije tijd op aan de strijd tegen hun eigen bestuur. Paul Gofferjé sr. is zo'n monumentenactivist.

Al 25, 30 jaar vecht hij tegen de afbraak van de stad, maar ook tegen het kappen van bomen, de bescherming van het groen.

Ik vermoed dat er in menig stadsdeel, bestuurders en ambtenaren zitten, die zijn bloed wel kunnen drinken.

Eind maart werd Gofferjé nog gearresteerd en zat hij vijf uur op het politiebureau vast. Gofferjé, 75 jaar oud, had een zandwagen bij een bouwterrein tegengehouden in zijn strijd voor de bescherming van de bedreigde rugstreeppaddenpopulatie in het Westerpark.

Paul Gofferjé sr. woont aan de Planciusstraat, in een hoek van het Haarlemmerplein. Het is een chaotisch plein met zes stoplichten dat de westelijke toegang tot de Amsterdamse binnenstad vormt. Aan de voorkant komen twee straten bij elkaar met een permanente stroom verkeer. Aan de zijkant bonken de treinen over de spoordijk richting Haarlem. 'Ik woon hier op een shitplaats.'

In Gofferjé's directe omgeving getuigen veel plekken van veertig jaar sloopdrift en sloopplannen van de gemeente. Naast de panden staat de Haarlemmerpoort die het toenmalige gemeentebestuur begin jaren zeventig wilde afbreken. Parallel aan de spoordijk loopt de Haarlemmer Houttuinen. Daar ligt als een geluidswal een affreus nieuwbouwblok, waarvoor een paar honderd meter aan historische panden is gesloopt. Een eind verder loopt deze tweebaansweg over een brug die vier rijbanen breed is. Die getuigt van de toenmalige gemeenteplannen om een vierbaansweg dwars door de binnenstad te trekken. Een decennium later wilde de NS het aantal sporen uitbreiden die van het Centraal Station naar het westen lopen. Volgens de oorspronkelijke plannen zou noordelijk van de dijk een gigantisch parallel lopend viaduct komen dat een groot deel van de gracht in de lengte zou overkappen. Door jarenlange strijd van buurtbewoners tegen dat plan werden de sporen uiteindelijk in het midden gelegd.

Op het Haarlemmerplein zelf hield Gofferjé een paar jaar terug via een juridische procedure de bouw van een megabioscoop tegen, doordat een zogeheten Milieu-effectreportage ontbrak. Nu wordt er een appartementengebouw met 47 woningen en een ondergrondse parkeergarage gebouwd. Gofferjé procedeerde ook tegen het verstrekken van deze bouwvergunning en verloor. Hij is niet zozeer tegen dat gebouw, maar vooral tegen de parkeergarage die eronder komt.

Een deel van de buurtbewoners is trouwens voor die parkeergarage. De buurt is verdeeld.

Maar de Raad van State gaf Gofferjé op 20 december 2006 wel gelijk in zijn procedure tegen de vaststelling van een nieuw bestemmingsplan voor datzelfde Haarlemmerplein, vanwege diezelfde parkeergarage. 'Overal in de stad worden die fijnstofnormen overschreden. De bouw van een parkeergarage met 140 plekken betekent dat er nog meer verkeer komt. De gemeente zei: er gaan evenveel parkeerplekken op straat weg. De rechter heeft dat niet geloofd.'

Er is een ander probleem: de invloed die buurtbewoners hebben is marginaal. Er komt een plan en daar kun je je als burger voor of tegen uitspreken. Dat is het. Volgens Gofferjé en mede-activiste Ria Takens is de inspraak sinds de komst van het stadsdeel Centrum enorm verslechterd.

Ze zitten in een zogeheten klankbordgroep, waarin burgers mogen meedenken over de plannen van het bestuur. Daarbij gaat het niet alleen om het gebouw, maar ook om de inrichting van het plein. Het lijkt dan logisch dat er nog niks is besloten, maar volgens de twee lagen alle plannen al klaar en bleken onwrikbaar. Ze kregen niet de informatie die ze nodig hadden om tot een goed oordeel te komen. Na afloop constateerden ze in een gezamenlijke verklaring dat het om de slechtste inspraakbijeenkomst ooit ging.

Els Iping (PvdA), voorzitter van het dagelijks bestuur van stadsdeel Centrum, heeft een totaal andere visie. Ze vindt het juist een schoolvoorbeeld van hoe je een bouwplan met brede steun van de buurt gerealiseerd krijgt. De klankbordgroep heeft verschrikkelijk goed gefunctioneerd. En het duurt nog tweeëneenhalf jaar voordat ze aan het plein zelf beginnen. Ze lopen er helemaal niets doorheen te jassen. Een woordvoerder van het stadsdeel bevestigt dat er inderdaad 'totaal geen inspraak heeft plaatsgevonden' over de inrichting van het plein, omdat die domweg nog moet komen. Bij de uitwerking van het grove basisidee is vanzelfsprekend gekeken naar de opmerkingen die buurtbewoners hebben gemaakt. 'We hebben ons juist luisterend opgesteld. De indruk die Gofferjé cum suis geeft, is derhalve feitelijk niet juist.'

Maar Gofferjé vindt dat Gofferjé cum suis om de tuin is geleid. Hij is een bodemprocedure gestart tegen de verlening van de bouwvergunning. De strijd gaat door.