Help, de paling sterft uit

De hoeveelheid paling in Europa is flink afgenomen.

Europese visserijministers zullen maandag proberen om een akkoord te bereiken over bescherming van de paling.

„Laatst dreven ze hier ook, vermalen aal”, zegt visser Wilkin den Boer terwijl hij naar zijn volgende fuik vaart in het Kanaal door Voorne. Ooit was hier scheepvaart, maar alles is veranderd door de grote uitbreidingen van de Rotterdamse haven. Nu is het een verlaten afwateringskanaal waar alleen Den Boer – pachter van de visrechten – in het ochtendgloren met een assistent rondvaart om zijn palingfuiken te lichten. Maar de paling wil verder het land in, naar de polders aan weerszijden van het kanaal. „De gemalen aan beide kanten van het kanaal vermalen de paling als ze proberen er langs te komen.”

De paling wordt door vele gevaren bedreigd. De hoeveelheid jonge palingen die terugkeert uit de oceaan is na 1980 is ingestort tot zo’n 5 procent, zegt Han Walder van de Combinatie van Beroepsvissers – de organisatie van binnenvissers. Vorige maand mislukten onderhandelingen in de Europese Visserijraad om een akkoord te bereiken over bescherming van de paling. Aanstaande maandag zullen de visserijministers weer een poging wagen.

Oorzaak van de mislukking van de onderhandelingen is vooral dat jonge paling, de zogeheten glasaal, bijna letterlijk zijn gewicht in goud waard is. Een kilo glasaal gaat momenteel voor 1.200 euro van de hand, zegt Walder. Glasaal is zo duur omdat nog niemand in staat is gebleken paling zich te laten voortplanten in gevangenschap. Dus hebben alle viskwekerijen glasaal uit zee nodig. Toenemende welvaart in Azië zorgt er voor dat Chinezen en Japanners hun glasaal in grote hoeveelheden in Europa inkopen en zo de prijs omhoog jagen. De minuscule beestjes gaan levend in perspex dozen per vliegtuig naar Azië.

De glasaal zwemt van de Atlantische Oceaan, waar de paling zich voortplant, naar de Golfstroom in Europa om zich vervolgens in de zoete binnenwateren vet te mesten. Vooral Franse en Spaanse vissers vangen glasaal in grote hoeveelheden in hun kustwateren en verzetten zich tegen de vangstbeperkingen die de Europese Commissie voorstelt. Het onderhandelingsvoorstel dat nu op tafel ligt, verplicht lidstaten de vangst in zeegebieden waar de lucratieve glasaal wordt gevangen, terug te brengen met 50 procent. Ook moet ten minste 60 procent van de gevangen aal kleiner dan 25 centimeter – dus wederom ook de kleine glasaal – worden gebruikt voor het aanvullen van de palingbestanden in de Europese binnenwateren. Nederland staat achter deze voorstellen, die een afzwakking zijn van de voorstellen van vorige maand. Terwijl „de vraag is of de visserij niet helemaal moet worden stilgelegd, desnoods tijdelijk”, zegt Annemarie ter Schure van de Stichting Reinwater.

Het aanvullen van bestanden in binnenwateren is noodzakelijk geworden door het moderne cultuurlandschap. De paling vindt tegenwoordig barrières als afwateringsgemalen, waterkrachtcentrales, stuwen en sluizen op zijn weg naar de zoetwatergebieden waar hij zich een tiental jaren vet vreet.

Ook Wilkin den Boer helpt zijn paling. „Ik vang veel dunne aal in de grote rivieren, daar zijn geen obstakels”, zegt Den Boer, „en die zet ik weer uit in binnenwater.” Den Boer pacht namelijk viswater door heel Zuid-Holland: van de grote rivieren tot rustige binnenwateren als het Kanaal door Voorne. Glasaal heeft geen hulp nodig de grote rivieren op te zwemmen, maar daar buiten, in de kleine wateren waar de paling van nature leeft, daar komt de paling niet makkelijk meer. „Ik ben net een boer: zaaien en oogsten.”

De grote rivieren leveren echter nog een probleem op: dioxinevergiftiging. In maart stelde de Voedsel- en Warenautoriteit (VWA) dat de hoeveelheid dioxine in paling uit de grote rivieren en de Biesbosch „de wettelijke productnorm enkele malen overschrijdt”. Een maandelijkse consumptie van één portie wilde paling, stelt de VWA, kan na jaren leiden tot schadelijke gevolgen. Omdat de consument weinig wilde paling eet – het merendeel van de Nederlandse paling is kweekpaling – zag de VWA echter geen gevaar voor de volksgezondheid. Ter Schure van Reinwater is het daarmee oneens: „Die paling zou niet eens op de markt moeten komen.”

De dioxine zou ook een van de redenen kunnen zijn dat het niet goed gaat met de paling. Wegens de dioxine hebben palingen die naar zee vertrekken voor voortplanting „vaak al een forse afname van het voortplantingsvermogen”, zegt Han Walder. „Wil je de palingproblemen oplossen, dan moet je iets aan bodemvervuiling gaan doen.”

De paling kent nog vele geheimen. Niemand heeft ooit de voortplanting waargenomen. Ook de reden van de daling van de hoeveelheden paling is niet onbetwist. Maar dat de mens invloed heeft staat voor iedereen vast.

Kijk voor palingrecepten op www.vistips.nl/palingrecepten.htm. Zo wordt paling ook gegeten: www.youtubecom/watch?v=2VWx0tY0Big