De stem van Anne

De familie Frank, juli 1941 Archief NRC Handelsblad De familie Frank bij de trouwerij van Miep Gies. V.l.n.r. vader Otto Frank, Anne Frank, Bep Voskuijl (in het dagboek 'Elli Vossen') en moeder Esther Frank. Amsterdam, juli 1941.

Anne Frank: Het Achterhuis. Voorgelezen door Carice van Houten. 8 cd’s. Luisterduur ca. 10 uur. De Kunst, € 19,90

In verschillende interviews naar aanleiding van het door haar ingesproken luisterboek Het Achterhuis sprak actrice Carice van Houten de hoop uit dat de luisterversie van Anne Franks dagboek harder zou aankomen dan wanneer je het zou lezen. Dat is nogal een ambitie: het beroemdste dagboek ter wereld, dat al zo vaak verbeeld is op toneel of in film, harder en daarmee dan ook indrukwekkender over het voetlicht willen brengen. Bovendien benadrukte Van Houten elke keer dat ze zich verbonden voelt met Anne Frank omdat het dagboek niet alleen indertijd een grote indruk op haar had gemaakt, maar ook omdat daarin vaak geformuleerd had gestaan wat zij zélf gevoeld had. ‘Ik identificeerde me met haar en ze ontroerde me’, legde ze uit.

Ik was ervan overtuigd dat dit allemaal weinig goeds beloofde: de succesvolle actrice van Minoes en Zwartboek die zich zegt te herkennen in Anne Frank; een uitgeverij die natuurlijk had ingezet op iemand die zowel jong als oud kan aanspreken, en een actrice die vereerd aan de slag gaat met het idee dat het uitgesproken woord krachtiger is dan het geschreven woord. De kans leek me groot dat het wel eens te vaak en op de verkeerde momenten sentimenteel zou kunnen uitpakken.

Maar ik heb mij vergist. De voorgelezen versie van Het Achterhuis (waarvoor gebruik is gemaakt van de meest complete uitgave) overtuigt. Opgewekt klinkt het begin, wanneer het nog de klasgenoten zijn die Anne Franks gedachten bepalen, steeds somberder wordt ze wanneer de periode van het onderduiken is ingegaan, prachtig wanneer Van Houten Anne Franks neerslachtige buien voorleest, en knap wanneer het optimisme-ondanks-alles de boventoon voert. Ronduit neutraal klinkt het slot, ‘hier eindigt het dagboek van Anne Frank’, waarna een nawoord volgt waarin Van Houten vertelt hoe het de onderduikers uiteindelijk is vergaan. Ook in dat nawoord worden de luisteraar geen nadrukkelijke gevoelens opgelegd, de presentatie is hier juist eerder feitelijk en gek genoeg: opeens hoor je niet meer de stem van Anne Frank – als luisteraar ben je de stem van Carice van Houten gaan identificeren met die van Anne Frank –, maar Van Houten zelf.

Het is niet precies uit te leggen. Komt het doordat het eigenlijk brieven zijn die wel vaker beter tot hun recht komen wanneer ze hardop worden voorgelezen, is het dankzij Carice van Houten die het hele dagboek weinig theatraal, maar toch doordringend voorleest?

Eén ding is zeker: de missie is geslaagd. De voorgelezen versie komt inderdaad harder aan dan de papieren uitgave.