Nieuwe dageraad voor heel Schotland?

Vandaag zijn er regionale verkiezingen in Schotland.

Zal de vrijwel zekere overwinning van de Schotse nationalisten leiden tot een onafhankelijk Schotland?

Het is dringen in het kantoortje van de taxicentrale van East Kilbride, wanneer Alex Salmond op bezoek is. Salmond, leider van de Schotse Nationale Partij (SNP), roept tot hilariteit van de aanwezigen met een zwaar Schots accent: „Ik wil graag een taxi bestellen voor komende vrijdag naar Holyrood [het machtscentrum in Edinburgh, red].”

De leider van de nationalisten, een groot liefhebber van paardenraces en weddenschappen, durft zo’n gokje wel aan in deze provincieplaats ten zuiden van Glasgow. De buit lijkt bijna binnen. Opiniepeilingen wijzen uit dat hij de verkiezingen voor het Schotse regionale parlement morgen gaat winnen, al zal hij geen absolute meerderheid halen.

De grote vraag is intussen wat het voor Schotland en Groot-Brittannië betekent als Salmond en zijn partij voor het eerst in de regering komen. Het belangrijkste programmapunt van de SNP is al sinds haar oprichting in 1934 een onafhankelijk Schotland. Gordon Brown, de vermoedelijke opvolger van de Britse premier Blair en zelf een Schot, zette de zaak deze week op scherp. Het zou „onmogelijk” voor hem zijn met Salmond samen te werken als deze aan zijn „gevaarlijke en rampzalige” plan voor onafhankelijkheid vasthield.

Salmond beschuldigde Brown prompt van dwingelandij. „Gordon Brown is bereid zaken te doen met George W. Bush”, stelde hij in een toespraak voor een gehoor van Schotten van Pakistaanse afkomst. „Maar de enige met wie hij niet wil samenwerken is de Schotse Nationale Partij. Als ik eerste minister ben, inshallah, en hij premier zal ik met hem samenwerken in het belang van Schotland.” Een daverend applaus was zijn deel. De SNP-leider heeft een fijn ontwikkeld instinct om ieder gehoor te vertellen wat het graag hoort. En Bush is in heel Schotland heel impopulair.

Ook Brown heeft het trouwens bij veel Schotten verbruid sinds hij hen opriep overal de Union Jack, de Britse vlag, uit te hangen. De minister van Financiën maakte ook weinig vrienden toen hij verklaarde dat hij een goal van de oude Engelse sterspeler Paul Gascoigne het mooiste doelpunt vond dat hij ooit had gezien. Die goal maakte hij tegen Schotland.

Hoewel Salmonds tegenstanders hem en zijn partij afschilderen als een grote bedreiging voor de stabiliteit van het Verenigd Koninkrijk, heeft hij de afgelopen maanden kans gezien de geloofwaardigheid van de SNP substantieel te verhogen. „De mensen zijn niet langer bang voor ons”, zegt David McAnsh, een lokale SNP-activist in East Kilbride.

De 52-jarige Salmond, in zijn jongere jaren werkzaam als econoom bij de Royal Bank of Scotland, heeft volgens de meeste waarnemers behendig campagne gevoerd. Hij heeft meer het falen van de Labour-partij, al decennia lang de grootste partij in Schotland, belicht dan zijn eigen plannen. Er heerst een diepe onvrede met Labour. Niet eens zozeer wegens de daden van de zittende Schotse premier, Jack McConnell, als wel door het beleid van Blair in Londen. Er heerst in Schotland een grote afkeer van de Irakoorlog. En Salmonds joviale persoonlijkheid en zijn ‘volksheid’ spreken veel Schotten aan.

Velen in de oude achterban van Labour lopen dan ook over. „Ik stemde vroeger Labour”, zegt een jonge glazenwasser in East Kilbride. „Maar ik heb het echt gehad met die partij. Ik stem nu op de SNP. Ik heb een tijd als vrachtwagenchauffeur in Ierland gezeten en daar heb ik gezien dat kleine staten het heel goed kunnen doen.”

Niet iedereen in East Kilbride denkt er zo over. „Ik geloof dat Schotland en Engeland beter bij elkaar kunnen blijven. Nieuwe grenzen opwerpen is niet meer van deze tijd”, zegt Gareth MacDonald, een medewerker van een makelaardij. Peilingen wijzen uit dat slechts een minderheid van een kwart tot een derde van de Schotten graag onafhankelijkheid wil. De SNP weet dat en heeft daarom in de campagne niet te zeer gehamerd op dit thema.

Wel heeft ze een referendum beloofd, waarin de Schotten kunnen aangeven of ze bij Engeland willen blijven. Dat laatste kan een obstakel vormen bij de coalitiebesprekingen. Geen van de andere partijen wil de Unie van 1707 loslaten. Hooguit willen ze de bevoegdheden uitbreiden voor het Schotse regionale parlement en de Schotse regering. Salmond laat zich hierdoor niet uit het veld slaan. Onder groot enthousiasme hield hij de Pakistaanse SNP-aanhang voor: „Vrijdagmorgen breekt er een nieuwe dageraad aan voor heel Schotland.”