Minister Klink moet medische fouten niet doodpraten

De dreiging met sancties van Gezondheidsminister Klink kan averechts werken.

Laten we open zijn over medische missers, in plaats van fouten af te straffen.

Het nieuws dat in Nederland een op de 25 mensen in ziekenhuizen sterven door falen van medisch personeel bracht minister Klink (Volksgezondheid, CDA) tot de uitspraak dat als dit getal niet afneemt, sancties zullen volgen. Er kunnen zelfs afdelingen gesloten worden als het aantal fouten niet minder wordt.

Het is een ferme uitspraak. Maar het zal niet helpen. Als de minister woord houdt, neemt het aantal fouten eerder toe. Fouten maken is onlosmakelijk verbonden met werken. Fouten maken is vaak een leerzame ervaring. Maar dodelijke fouten in ziekenhuizen zijn vreselijk: voor de patiënt, de familie en de arts.

Door Klinks voorstel zal het aantal gerapporteerde medische fouten de komende jaren afnemen. Geen enkele medische afdeling wil worden gesloten. Medisch personeel zal er daarom alles aan doen het aantal gerapporteerde fouten te verminderen. En men zal elkaar helpen bij het verbloemen van fouten – wie vandaag helpt, wordt morgen zelf geholpen.

De vraag is of hierdoor niet alleen het aantal gerapporteerde fouten, maar ook of het aantal werkelijke fouten zal dalen. Het antwoord daarop is nee. Want wat Klink doet, is mensen straffen op basis van de rapportage van feiten, niet op basis van werkelijke feiten. Zeker als het moeilijk is de werkelijke cijfers te achterhalen, is het vrijwel zeker dat men straf probeert te voorkomen door de rapportage in het eigen voordeel bij te schaven.

Kortom, Klinks interventie is gedoemd te mislukken. Sterker, Klinks interventie zal tot gevolg hebben dat het aantal werkelijke fouten zal toenemen.

1Fouten worden toegedekt. Medisch personeel zal tijd en energie gaan steken in het toedekken van fouten, terwijl het die tijd beter kan besteden aan de zorg voor zijn patiënten.

2 Evaluatie krijgt minder ruimte. Over gemaakte fouten zal medische personeel niet of nauwelijks met elkaar spreken. Daarmee gaat een mogelijkheid verloren van elkaar te leren, want juist door fouten in een open sfeer met elkaar te bespreken, kunnen fouten worden voorkomen in de toekomst.

3De motivatie van de staf zal dalen. De bij een medische fout betrokken staf zal tamelijk geïsoleerd doorwerken. In de door Klink geïntroduceerde ‘afrekencultuur’ ontbreekt het de staf aan een uitlaatklep voor schuldgevoelens en schaamte over wat is voorgevallen. Dit ondergraaft de werkmotivatie met alle nadelige gevolgen van dien voor de kwaliteit van de prestaties.

Klinks maatregelen zullen op het oog dus wel effect hebben, maar in werkelijkheid averechts uitpakken. Het geld dat nodig is om al dat medisch personeel te controleren en waar ‘nodig’ te straffen, kan beter besteed worden aan zaken waarvan we weten dat teams zoals in ziekenhuizen beter gaan werken, met meer motivatie, met nieuwsgierigheid willen leren van gemaakte fouten, hoe vreselijk die ook zijn.

Het geld zou gebruikt kunnen worden om meer artsen op te leiden, zodat de tijdsdruk afneemt. Het zou gebruikt kunnen worden om de saamhorigheid te bevorderen, de teamspirit te versterken en de psychische druk aandacht te geven. En het zou besteed kunnen worden aan vermindering van de demotiverende regelgeving in de zorg. En als we dit doen, moeten we niet verbaasd zijn dat het aantal werkelijke fouten afneemt, terwijl het aantal gerapporteerde fouten juist toeneemt.

Carsten K.W. de Dreu is hoogleraar Arbeids- en Organisatiepsychologie aan de Universiteit van Amsterdam.

Lees het bericht van het ministerie van Volksgezondheid over patiëntveiligheid op minvws.nl

De Inspectie voor de Gezondheidszorg is een campagne begonnen voor meer patiëntveiligheid, zie igz.nl

Rectificatie / Gerectificeerd

Sterven in het ziekenhuis

Het artikel Minister Klink moet medische fouten niet doodpraten (3 mei, pagina 18 en 19) begint als volgt: ‘Het nieuws dat in Nederland een op de 25 mensen in ziekenhuizen sterft door falen van medisch personeel (...).’ Bedoeld werd dat van alle mensen die in ziekenhuizen doodgaan er 1 op de 25 sterft door falen van medisch personeel.