‘Berlin Alexanderplatz’ was nog nooit zo licht

Berlin Alexanderplatz Regie: Rainer Werner Fassbinder. Info: www.filmmuseum.nl

*****

Berlin Alexanderplatz (1980) is gerestaureerd. De oude 16mm-beelden zijn overgezet op een nieuwe 35mm print, en zo belandt de serie, zoals regisseur Rainer Werner Fassbinder stiekem wilde, in de bioscoop. Tot eind mei zijn de 13 afleveringen plus epiloog naar het boek van Alfred Döblin in het Amsterdamse Filmmuseum te zien. Dit najaar reizen ze ook langs filmtheaters in het land.

Fassbinder las Döblins expressionistische roman als tiener en het liet hem nooit meer los. Fassbinder las en herlas tot hij vlak voor het einde van zijn door drank en drugs verkorte leven het scenario schreef over de tragische held van de Weimar-tijd Franz Biberkopf, wiens ondergang parallel loopt aan de opkomst van het nazisme. Fassbinder identificeerde zich sterk met zijn hoofdpersoon. Al in Faustrecht der Freiheit (1975) creëerde hij voor zichzelf een personage met de naam Franz Biberkopf.

Berlin Alexanderplatz laat zich het beste omschrijven als een nachtelijke stadswandeling langs hoeren, kroegen en krotten. Op de straatstenen reflecteren lichtreclames en reclameslogans. Biberkopf ís de stad, en voor Fassbinder de ideale kapstok voor zijn Duitsland-kritiek. Het werd hem niet in dank afgenomen; Berlin Alexanderplatz veroorzaakte in de jaren tachtig een schandaal.

Iedereen die de serie destijds op tv zag, wordt verrast door de scherpte van de opgepoetste versie. Tijdens de restauratie werd beeldje voor beeldje opgelicht. Gezichten die eerst in de schaduw bleven, zijn in detail te bekijken. Dat is wennen. Zo licht was Fassbinders epos nog nooit.