Anti-Estse woede wordt gemanipuleerd

De ruzie tussen Estland en Rusland over de verplaatsing van een Russisch oorlogsmonument liep gisteren verder op. Russische activisten belegeren de Este ambassade in een protest dat goed geregisseerd verloopt.

MOSKOU, 3 MEI. - Het was een opwindende dag voor de jeugdbendes van het Kremlin. Tienermeisjes van Nasji (de Onzen) paraderen als trotse oorlogsveteranen met hun rood aangelopen gezichtjes en bloeddoorlopen ogen. De lijfwacht van de Estse ambassadeur heeft hen vandaag met pepperspray bespoten, ze keren dus als helden terug naar hun provinciestad Vladimir.

Als de Estse ambassadeur Marina Kaljurand op het middaguur een persconferentie belegt in het gebouw van het blad Argoementi i Fakti, lopen tientallen ‘Nasjisten’ de bewakers onder de voet en stormen op haar af. De lijfwachten houden hen op afstand, daarna veegt de politie het gebouw leeg en gaat de persconferentie alsnog door. Buiten hinderden jongeren de dienstauto van de ambassadeur.

„Ik wilde haar gewoon zes vragen stellen”, zegt Nasji-leider Jakimenko. „We eisten excuses.” Het is dezelfde eis waarmee deze door het Kremlin gestuurde jeugdbeweging een half jaar lang de Britse ambassadeur Brenton hinderde. ‘Gewoon vragen stellen’ betekende in praktijk gebrul, stalken, invasie van persoonlijke ruimte en éénmaal fysiek geweld.

De agressie tekent de akelige sfeer in Moskou na de verplaatsing van de ‘Bronzen Soldaat’ en stoffelijke resten van onbekende Russische soldaten uit het centrum van Tallinn. In de hoofdstad van de voormalige Sovjetrepubliek Estland is het beeld een symbool voor de vele Russisch sprekenden: de verplaatsing leidde vorige week tot zware straatgevechten.

De Russen koelen hun woede nu op ambassadeur Kaljurand in Moskou. Want sinds de rellen verkeren ze in een toestand van collectieve razernij, voor zover de ophitsende berichtgeving van de drie staatskanalen ze al niet eerder in die toestand bracht. Veel tv-kijkers waren mogelijk verbaasd toen ze de Bronzen Soldaat na de rellen op een kerkhof buiten Tallinn aantroffen: Russische staatsmedia stelden steevast dat het beeld ‘ontmanteld’ of ‘verwoest’ werd.

Na de verplaatsing wond ZjeZje, de zeer invloedrijke Russische blogosfeer, zich massaal op over een foto van de schoenen van de Bronzen Soldaat: het beeld zou boven de enkels zijn afgezaagd. De foto was duidelijk vervalst: toch hielden Doemaleden dinsdag stug staande dat de Bronzen Soldaat in stukken was gezaagd.

Een koel hoofd lijkt te veel gevraagd in deze opgestookte vestzakoorlog. In Rusland zijn oorlogsveteranen bijna heilig, daarom krijgen ook redelijke Russen een rood waas voor de ogen als de Bronzen Soldaat ter sprake komt. „De Esten schijten in onze ziel”, klaagt Sergej Fatijev, een leider van jeugdbeweging Mestnije. De rest van de wereld kijkt verbaasd toe bij zoveel emotie. De EU wijdde er gisteren een demarche aan en de VS riepen op tot kalmte.

Honderden opgefokte Russische jongeren belegeren al dagen de ambassade en residentie van Estland. Vrouwen en kinderen van Estse diplomaten hebben Moskou verlaten, het Russische personeel is met vakantie gestuurd. Jeugdbeweging Mestnije heeft vandaag een buitentoilet getimmerd en takelt daar een in de Estse kleuren geverfde opblaaspop uit een seksshop op. „Uw nieuwe ambassade, comfortabel en warm!” De ambassadeur wordt met stamphouse en militaire marsen uit haar slaap gehouden. Er zijn vlaggen, bedrukte hesjes, stickers, posters, tenten en een plastic opblaastank met opschrift ‘Naar Tallinn!’. ’s Avonds warmt de jeugd zich boven vuurtjes in olievaten of aan elkaar.

De belegering is in handen van drie ‘patriottische’ jeugdgroepen. De grootste is Nasji (de Onzen), dat vele tienduizenden provinciejongeren op de been kan brengen. Dan is er de ‘Jonge Garde’ van partij ‘Verenigd Rusland’: met wervingsproblemen, want haar blokkadegroep bestaat deels uit geestelijk gehandicapten. Tenslotte Mestnije uit armoedige voorstadjes van Moskou. De sfeer is eerder jolig dan dreigend, al schopten de jeugd wel deuken in de dienstauto van de Zweedse ambassadeur.

Hoe houdt men volk op de been? Een Nasji-commmissaris uit Lipetsk legt uit dat hij in het weekeind een telefoontje kreeg: binnen één dag honderd betogers in de bussen. Dat was hem tot zijn trots gelukt. Gisteren had de stad Vladimir corvee. „Hier ziet u de Russische burgersamenleving in actie”, aldus de Nasji-commissaris van Vladimir.

Een burgersamenleving met afstandsbediening, dat wel. Spreken we een jongere, dan neemt een ‘commissaris’ dat gesprek pijlsnel over. Zij ratelen de brochures uit hun hoofd op: „Onze soevereine democratie is in gevaar omdat zekere krachten in het westen met hulp van liberalen, racisten en fascisten onze nationale rijkdommen willen stelen.”

Maar belt de Nederlandse ambassade, even verderop in de straat, het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken om te klagen over geluidsoverlast, dan gaat de muziek heel snel enkele puntjes lager. Plakt de jeugd de straat vol hakenkruizen tegen ‘ het fascistische Estland’, dan verdwijnen prompt ook die na een klacht. De woede is gericht én geregisseerd.

Estland vroeg Rusland gisteren zich ‘beschaafd’ te gedragen. Nog even niet, zo lijkt het. Analisten speculeren dat de acties doorgaan tot ‘Overwinningsdag’ 9 mei. Dan hoopt men misschien nog een ferme rel in de Estse hoofdstad Tallinn te kunnen provoceren, waarna men de zaak de-escaleert en weemoedig afscheid neemt van de jongste haatmarathon tegen een klein buurland.