Komen fruitvliegjes uit niets?

Levensvragen zijn tijdrovend; nrc.next richt zich op alledaagse mysteries.

Vandaag de vraag: waar komen fruitvliegjes vandaan?

Ramen en deuren zijn al dagen dicht. Geen mier of bromvlieg komt binnen. Maar dan. Het zal toch niet? Er vliegt iets boven de fruitschaal. Onbegrijpelijk. Waar komen die fruitvliegjes toch vandaan?

„Niet uit het niets”, weet entomoloog Menno Reemer, zeg maar ‘insectendeskundige’ bij het natuurhistorisch museum Naturalis in Leiden. Fruitvliegjes doen niet aan generatio spontanea.

Aristoteles dacht wel dat leven uit het niets kon ontstaan. Hij zag met eigen ogen hoe vliegen zomaar uit kadavers kwamen. Zijn veronderstelling werd in 1668 ontkracht door Francesco Redi, die aantoonde dat ook vliegen in kadavers uit andere levende vliegen voortkomen. Redi deed vlees in glazen potten en dekte er een paar af. Alleen in de open potten bleken vliegen te ‘ontstaan’.

Hoe wordt de fruitschaal binnen dan bevolkt? Reemer: „Waarschijnlijk zijn er toch een of meer vliegjes naar binnen gevlogen. Ook kan het fruit dat je op de markt of in de winkel hebt gekocht al eitjes bevatten.” Dan heb je snel een hele populatie in huis. Een vrouwtje kan honderden nakomelingen produceren en de larven zijn in twee weken volwassen – dat schiet lekker op.

In Nederland komen maar liefst 45 soorten fruitvliegjes voor, waarvan het grootste deel buiten leeft. Binnenshuis kun je acht soorten aantreffen; met name de drosophila melanogaster, beter bekend als ‘fruitvlieg’ of ‘bananenvlieg’. De vlieg wordt zo genoemd omdat hij vooral voorkomt op een suikerrijke voedingsbodem, waar de larven zich te goed doen aan levende gistcellen. Rottend fruit is ideaal, zoals bananen die bij warmer weer snel verkleuren.

„Vliegjes komen vooral op fermenterende stoffen af”, zegt Paul Beuk, ontoloog ofwel ‘zijnswetenschapper’ en auteur van de Checklist of the Diptera of the Netherlands, een soort encyclopedie op het gebied van tweevleugelige vliegen in Nederland. „De geur van verdampende alcohol trekt ze bijzonder aan.” Daarom drijven er al snel een paar vliegjes in je glaasje wijn, als je ’s zomers buiten zit. Maar de alcohol is wel dodelijk voor ze. Beuk: „In een relatief vochtig substraat kunnen vliegjes goed leven, maar vloeistof – en al helemaal met alcohol – is fataal.”

Zo komen fruitvliegjes dus binnen. Maar hoe kom je ervan af? Beuk: „Zet een schoteltje azijn neer. Op de alcoholdamp daarvan komen ze zeker af. De Engelsen noemen dit vliegje niet voor niets de vinegar fly.”