‘Is te vroeg rotjes afsteken nou zo erg?’

Halt, het bureau dat jonge criminelen straft, gaat na een kritisch rapport op de schop. „We hebben niet meer de pretentie dat we alles kunnen oplossen.”

Cees Weeda Foto Evelyne Jacq Europa, Nederland, Utrecht, 01-05-2007 Cees Weeda, directeur Halt Nederland, Preventie en bestrijding veelvoorkomend jeugdcriminaliteit. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

Japke-d. Bouma

Vorig jaar zomer verscheen een vernietigend rapport over Halt, het bureau dat al 25 jaar jonge criminelen straft. De conclusie luidde dat de Halt-aanpak amper werkt (zie kader). Directeur Cees Weeda van Halt Nederland heeft sinds het verschijnen van het rapport zijn organisatie op de kop gezet. Hij presenteert vandaag een nieuwe aanpak.

Halt gaat het anders doen?

„Ja. We gaan jongeren die bij ons komen veel beter screenen. De oude aanpak was te algemeen; we gaven iedereen dezelfde straf. Nu kijken we wat het probleem is, en passen daar de straf op aan.”

Dat had u toch altijd al moeten doen?

„Goeie vraag. Je ziet het vaker bij hulpverlening, dat er vrij automatisch gedacht wordt: dit doen we al jaren zo en dat zal wel werken. Maar het werk van Halt was dus niet goed genoeg. Overigens is Halt de eerste justitiële interventie die is onderzocht op effectiviteit. Van celstraf en tbs wordt dat nog onderzocht.”

Stel, een jongen heeft een bushokje vernield en komt bij Halt. Hoe ziet de nieuwe aanpak er uit?

„ Met de meeste jongeren die hier komen is amper iets mis. Ze hebben ouders en vrienden die naar hen omkijken en gaan naar school. Die jongeren krijgen een ouder-kindgesprek, bieden hun excuses aan en krijgen een werkstraf. Voorheen lieten we hen nog opdrachten maken, of gaven we hun een leerstraf. Of ze moesten later nog eens terugkomen. Dat doen we nu alleen nog bij de zwaardere gevallen.”

Waarom geeft u nog werkstraffen? Uit het onderzoek bleek dat die amper effect hebben.

„De werkstraf heeft geen effect op het terugdringen van recidive. Maar wel de functie van vergelding. Dat vindt de samenleving ook belangrijk.”

Hoe analyseert u of een jongere door Halt te helpen is of niet?

„Bij elke vorm van crimineel gedrag zijn er risicofactoren waardoor het gedrag is ontstaan, zoals groepsdruk, of alcohol, of spijbelen. Als we dergelijke factoren zien, en we kunnen er iets mee, gaan we aan de slag. Maar te zware gevallen sturen we door naar justitie of de jeugdzorg. We hebben niet meer de pretentie dat we alles kunnen oplossen.

„Tegelijkertijd proberen we factoren die een remmende invloed hebben op crimineel gedrag te versterken, zoals de invloed van ouders en leraren. We willen ouders eerder gaan aanspreken op het gedrag van hun kinderen. Het liefst doen we dat al voordat kinderen een overtreding begaan. De politie, het welzijnswerk en de scholen gaan dat hopelijk signaleren en schakelen ons in. Een andere nieuwe prioriteit is de aanpak van spijbelen.”

Spijbelen? Dat is toch niet nieuw?

„Spijbelen is van alle tijden. Wat wel nieuw is, is dat bij de politiek, justitie en politie eindelijk het kwartje is gevallen dat spijbelen een zeer goede voorspeller is van crimineel gedrag. Dus proberen we nu een sluitende aanpak te maken, samen met ouders, scholen, politie, gemeenten en justitie.

„Ouders mogen spijbelen niet meer goedpraten, scholen moeten verzuim registreren, gemeenten moeten zorgen dat er voldoende leerplichtambtenaren zijn. Justitie krijgt vervolgens de zware spijbelaars, Halt krijgt de lichte tot matige.”

Uit het vorige rapport bleek dat Halt niet goed werkt bij ‘second offenders’, jongeren die voor de tweede keer in de fout gaan. Stopt u nu met die groep?

„Daar is nog discussie over. Vooralsnog gaan we ermee door, omdat ook bij second offenders problemen kunnen spelen die relatief makkelijk zijn op te lossen. En een first offender kan al vaker in de fout zijn gegaan zonder dat hij eerder is opgepakt.”

Zijn er nog delicten die Halt niet meer in behandeling neemt?

„Ook daar is nog discussie over. Ik vraag me bijvoorbeeld af of het nou zo erg dat jongeren een rotje afsteken voordat het mag op 31 december. Aan de andere kant: vuurwerkdelicten zijn een kwart van ons werk. Misschien dat we meer jongeren zouden kunnen gaan behandelen die digitaal pesten. Die groep groeit licht.”

Momenteel komen jongeren alleen naar Halt als de ouders toestemming geven. Zou u ouders willen dwingen?

„Ja. Ik zou bij Halt álle jongeren willen hebben die de politie wil doorverwijzen. Maar de discussie daarover met justitie en politie moet nog beginnen.”