Indiase boer moet wijken voor industrialisatie

India wil met de aanleg van honderden speciale industrieterreinen de economie een impuls geven. De boerenbevolking wordt vaak gedwongen haar land te verkopen.

De man uit de stad kwam met een grote glimmende auto. Het voertuig had een onuitspreekbare, onbekende, buitenlandse naam. Uit de mond van de man kwamen aanvankelijk ook woorden die niemand in het dorp eerder had gehoord: Speciale Economische Zone. Pas toen de man, gekleed in een zwart pak, over geld en nieuwe auto’s sprak, begon het Satpal Singh, een boer uit het dorpje Baldi, enigszins te dagen. Hier was een makelaar aan het woord. Hij probeerde Singh en zijn vader over te halen hun landbouwgrond te verkopen aan Reliance, een van India’s grootste bedrijven. Met het geld zouden ze zelf ook mooie buitenlandse auto’s kunnen kopen.

De grond is voorbestemd om een Speciale Economische Zone (SEZ) van 10.000 hectare te worden. Daarom sloot de noordelijke deelstaat Haryana, waarin Baldi ligt, in juni vorig jaar een deal met Reliance. Het concern gaat het gebied in de districten Gurgaon en Jhajjar ontwikkelen. Met deze reusachtige SEZ wil de deelstaat de industrialisatie een impuls geven. Het terrein moet een vestigingsplaats worden voor exportgerichte bedrijven, die gelokt worden met belastingvoordelen.

De SEZ is de nieuwe toverformule die de groei van de Indiase economie moet versnellen. Na de high tech- en callcenter-hausse van enkele jaren geleden is nu de tijd aangebroken voor een industrialisatiegolf. Meer dan 400 nieuwe zones staan op de rol, verspreid over het land. Op dit moment zijn er elf.

Het verzet tegen de ongebreidelde groei van SEZ’s neemt echter met de dag toe. Zelfs minister van Financiën Chidambaram heeft kritiek: de Indiase schatkist loopt door deze belastingvrije zones jarenlang miljarden roepies mis. Ook bestaat de vrees dat de industrieterreinen misbruikt worden door corrupte politici en handige zakenlui die de grond vooral willen gebruiken voor het bouwen van huizen, appartementen en kantoren; onroerend goed dat ze weer kunnen doorverkopen.

De echte weerstand komt uit een andere hoek. Activisten, boeren en milieuorganisaties verzetten zich steeds vaker tegen de overheidsplannen om landbouwgebieden om te vormen tot industrieterreinen. In West-Bengalen leidde dat dit jaar tot gewelddadige botsingen tussen boeren en politie, net als vorig jaar in Dadri in Uttar Pradesh.

De overheid dwingt de veelal kleine boertjes op basis van een wet uit 1894 hun grond te verkopen, vaak voor een bedrag onder de marktprijs. In veel gevallen gaat het om vruchtbare districten, terwijl volgens de SEZ-regeling alleen dor land in aanmerking komt. In India is nog altijd zo’n 60 tot 70 procent van de bevolking voor haar inkomen afhankelijk van de landbouw. Na de grondverkoop blijven de boeren weliswaar achter met een bankrekening met geld, maar zonder alternatieve toekomstperspectieven.

De aankondiging van de SEZ in Haryana, de grootste van India, was vorig jaar breaking news in Engelstalige zakenkranten als de Economic Times. Maar de 300.000 veelal ongeletterde inwoners van de betreffende districten wisten nergens van. Een voorlichtingscampagne van de overheid is er nooit gekomen. Door de invasie van makelaars uit het nabijgelegen Gurgaon, een welvarende satellietstad van New Delhi, begonnen de inwoners te begrijpen dat er iets gaande was.

In eerste instantie klonken de verkooppraatjes van de makelaars aanlokkelijk. Ook voor boeren als Satpal Singh uit Baldi, een plaatsje waar de afgelopen honderd jaar weinig lijkt te zijn veranderd. In het dorp zijn auto’s buiten de hoofdweg zo goed als afwezig. Door de smalle straten lopen vrouwen met waterkruiken op hun hoofd. Enorme buffels liggen voor de kleine, uitgewoonde huizen.

Ruim 380.000 euro kon Singh krijgen voor de ongeveer vier hectaren die hij en zijn twintigkoppige familie bezitten. Veel geld voor Singh, die maandelijks 180 euro verdient. Van een sappelende boer zou hij voor Indiase begrippen veranderen in een vermogend man, „met uitzicht op een appartement met stromend water”.

Inmiddels weet Singh beter. Want behalve geld hoeven de boeren die hun land verkopen geen verdere compensatie te verwachten. Hun hele leven hebben ze het land bewerkt; wat moeten ze straks doen? Wat gebeurt er met de gemeenschap, vraagt Singh zich af, die generaties lang in clans op dezelfde plek heeft gewoond?

De bevolking van het platteland, zegt Mukesh Ray, een onderzoeker in de landbouwsector, wordt nooit bij de besluitvorming van de overheid betrokken. Behalve de boeren zijn volgens hem ook de landarbeiders de pineut. Die ontvangen niets omdat ze geen grond bezitten. „Als het Reliance en de deelstaat lukt om al het land in handen te krijgen, brengt dat een volksverhuizing van 300.000 mensen teweeg. Je rukt hechte gemeenschappen uit elkaar.”

In plaatsjes als Baldi maken de inwoners zich dan ook zorgen over hun toekomst. „Mijn vader is hier opgegroeid, zijn vader, mijn overgrootvader. Onze familie woont hier al honderden jaren. Nee, wij willen hier niet weg”, zegt Singh, terwijl hij met een rieten waaier in de hand de geselende hitte van Noord-India uit zijn huiskamer probeert te verdrijven.

In de kamer staan vier charpoys, bedden met touwenbespanning, die ’s nachts fungeren als bedden en overdag als stoelen. Een van de aanwezige buurmannen steekt de waterpijp aan, waaraan Karan Singh, de 88-jarige tandeloze vader van Satpal, enthousiast begint te lurken. Even later slaat de rook op zijn keel. Tussen de rochels door zegt hij: „De makelaars bieden een bepaald bedrag, terwijl we weten dat de prijzen veel hoger liggen. Ons dorp ligt op twintig kilometer afstand van Gurgaon, een stad waar gigantische grondprijzen worden betaald. Waarom denken ze dat wij boeren genoegen nemen met een fooi?” De buurmannen knikken instemmend.

Toch is Reliance er de afgelopen acht maanden al in geslaagd zo’n 30 procent van het betreffende gebied op te kopen, in stukjes kriskras door de voorgenomen zone heen. Soms van boeren die een deel van hun land hebben verkocht omdat ze schulden hadden. Soms van boeren die dachten dat ze geen andere keuze hadden. Onderzoeker Ray zegt: „Onze organisatie heeft de mensen voorgelicht over hun situatie en hun rechten en nu zullen de boeren minder snel verkopen. Recente protesten tegen SEZ’s in andere delen van India hebben het onderwerp nadrukkelijk op de agenda van de media en politiek gezet. Het is nu lastiger om de boeren te dwingen hun bestaan op te geven.”