Fassbinders epos minder duister

‘Berlin Alexanderplatz’ van Fassbinder is vanaf deze week te zien in Nederlandse filmtheaters. Helemaal geremasterd, gerestaureerd en opgepoetst.

Iedereen was er, met als sterren der vergane glorie hoofdrolspelers Günter Lamprecht en Hanna Schygulla en editor Juliane Lorenz.

Afgelopen februari ging tijdens het Filmfestival Berlijn het gerestaureerde Berlin Alexanderplatz (1980) in première. De oude 16mm-beelden zijn overgezet op een gloednieuwe 35mm print, en zo is de televisieserie terecht gekomen op de plek waarvoor regisseur Fassbinder hem stiekem had bedoeld: de bioscoop. Tot eind mei zijn de 13 afleveringen plus epiloog naar het boek van Döblin in het Amsterdamse Filmmuseum te zien. Dit najaar reizen ze dan langs filmtheaters in het land, als voorproef op de dvd-release van het 15-uur durende magnum opus.

Fassbinder las Alfred Döblins expressionistische roman Berlin Alexanderplatz voor het eerst als tiener en het boek liet hem nooit meer los, memoreerde editor Juliane Lorenz. Zij heeft zich over de artistieke erfenis van de regisseur ontfermd en voerde in opdracht van de Fassbinder Foundation de regie over de 1,2 miljoen euro kostende restauratiewerkzaamheden. Fassbinder las en herlas tot hij vlak voor het einde van zijn door de roes van drank en drugs verkorte leven het scenario schreef over de tragische held van de Weimar-tijd Franz Biberkopf (Lamprecht), wiens ondergang parallel loopt aan de opkomst van het nazisme.

Fassbinder identificeerde zich sterk met zijn hoofdpersoon. Al in Faustrecht der Freiheit (1975) creëerde hij voor zichzelf een personage met de naam Franz Biberkopf.

Berlin Alexanderplatz laat zich het beste omschrijven als een nachtelijke stadswandeling langs hoeren, kroegen en krotten. Op de straatstenen reflecteren lichtreclames en reclameslogans. Biberkopf ís de stad, en voor Fassbinder de ideale kapstok voor zijn Duitsland-kritiek. Het werd hem niet in dank afgenomen; Berlin Alexanderplatz veroorzaakte destijds een schandaal.

Iedereen die de serie destijds op tv zag, wordt verrast door de scherpte van de opgepoetste versie. Tijdens de restauratie werd beeldje voor beeldje opgelicht, „zoals Fassbinder het bedoeld had”.. Gezichten die eerst in de schaduw bleven, zijn in detail te bekijken. Dat is wennen. Zo licht was Fassbinders epos nog nooit.

T/m 30/5 in het Filmmuseum, Amsterdam. Inl.: www.filmmuseum.nl