Duistere in de mens fascineert

Tentoonstelling: Dark Mirror, t/m 19 mei in Montevideo, Keizersgracht 264, Amsterdam. Di t/m za 13-18u. Inl: 020-6237101, www.montevideo.nl

In het plaatselijke buurthuis verzamelen zich scholieren in uniform, policiti en cameraploegen. Er wordt bekendgemaakt of Newcastle culturele hoofdstad van het jaar 2008 wordt. Een grootse gebeurtenis, maar met ook een lokaal tintje. In voice-over hoor je de discussie over wat culturele projecten betekenen voor een stad, voor een wijk met veel werklozen, en voor het toerisme. Cultuur, zo wordt al snel duidelijk, is een stoplap, een middel om steden en wijken aantrekkelijk te maken. Creatieven moeten de stad economisch stimuleren, maar wie komt dat ten goede? Hebben de drie generaties werkelozen in de buitenwijk daar iets aan?

Nee, is luid en duidelijk het antwoord dat Mike Stubbs geeft in zijn twee video’s Cultural Quarter/ City of Culture, (2003-2004). Aan de ene kant zien we een groepje jongeren dat zich in een woonwijk vergrijpt aan een auto. Hele families staan toe te kijken, alsof het een attractie is, niemand grijpt in. Het zijn beelden van beveiligingscamera’s. Alleen als een agent de troep wat opruimt, zijn de baldadige kinderen nergens meer te bekennen. De mensen in de wijk hebben duidelijk een andere kijk op wat vermaak inhoudt dan de pratende beleidsmakers in City of Culture. Dat de beleidsmakers ooit met die autoslopers zullen gaan praten, klinkt als een onmogelijkheid.

De video’s zijn onderdeel van de expositie Dark Mirror in het Nederlandse Instituut voor Mediakunst Montevideo. De tentoonstelling wil het dierlijke in de mens blootleggen. Aanleiding was het thema van de Maand van de Filosofie: Het redelijke beest. Kunstenaar Stubbs valt met zijn documentaire en zijn politieke werk uit de toon in Montevideo waar verder vooral duistere, geheimzinnige video’s te zien zijn. Zoals The Apocalyptic Man (2002) van Sebastian Diaz Morales met geladen beelden van mensen die aan een processie deelnemen. Het gaat bij Dark Mirror vooral over groepsgedrag en de daarbij behorende rituelen.

Stubbs’ werk is sociaal, cultureel en confronterend. De andere bijdragen zijn veel introverter, dichterlijk en gevoelig. Zo ook de video Journey to the Lower World (2004) van Marcus Coates. De kunstenaar speelt sjamaan in een flatwoning met kitscherige schilderijtjes aan de muur. Het publiek bestaat uit de toekomstige bewoners van te bouwen sociaal-woningbouwproject. Met hun vragen gaat Coates op een spirituele reis door het dierenrijk. Giebelend zitten de mensen, vooral ouderen, toe te kijken terwijl de kunstenaar zich ontpopt als hert en angstaanjagende geluiden maakt. Als een laagdrempelige, hedendaagse Joseph Beuys probeert Coates met zijn werk te onderzoeken of er nog een plaats is voor sjamanisme in het moderne leven van nu. Zo te zien aan het publiek, zou je zeggen van niet.

Dark Mirror laat een donkere, maar fascinerende kant van de mens zien. Destructief groepsgedrag bij Stubbs en verdwenen magie bij Coates. Maar niet alleen groepsdynamiek zien we voorbijkomen: Emmanuelle Antille zet in de video A Place we call Home (2006) een meer private relatie neer. Twee meisjes, goths, zoeken geborgenheid bij elkaar in een grootstedelijke flat, die merkwaardigerwijs in een intens groen bos staat. Maar het is wel geborgenheid met sm-trekjes: de meisjes grijpen elkaar bij de keel, in een poging elkaar te verstikken. Het is maar een spel: het ziet er teder uit.

Het werk van Stubbs is de enige bijdrage is die echt verrast. Zijn werk is zo multi-interpretabel dat het zich slechts en passant wil voegen naar de thematiek van Dark Mirror. Stubbs video’s voorzien de tentoonstelling van een vlaag verzengend realisme. Zo wordt net voorkomen dat Dark Mirror een al te donkerromantisch en poëtisch geheel wordt.