Deel van de maatschappij tot de politie kwam

Op dinsdag kookten er altijd illegalen in het Utrechtse Averechts. Tot de politie een inval deed. „Door dit soort acties worden illegalen vogelvrij.”

Carlos Kok en Ines Leijen in Grenzeloos. Tot vorige week werd hier ook Afghaans en Egyptisch gekookt. Foto Evelyne Jacq Europa, Nederland, Utrecht, 01-05-2007 Cafe Averechts. Cafe Averechts is een cafe dat al 25 jaar volledig subsidieloos draait op de inzet van mensen die naast hun baan of studie vrijwilligerswerk willen doen. Alle winst wordt geschonken aan goede doelen. Daarnaast wordt de ruimte gratis beschikbaar gesteld aan lokale initiatieven, zoals het kookinitiatief van vluchtelingenorganisatie Stil. Carlos en Ines, de vrijwillige koks voor het menu van vanavond. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

Op het menu staan maïssoep, lasagne met spinazie en ijs met aardbeien. Achter het fornuis staan Ines Leijen en Carlos Kok. Tot twee weken geleden klonken de namen en de gerechten van restaurant Grenzeloos zoals het Utrechtse café Averechts elke dinsdag heet, heel wat exotischer. Toen werden er nog Chinese, Afghaanse en Egyptische maaltijden bereid. Maar sinds drie koks door de vreemdelingenpolitie werden opgepakt, koken de vrijwilligers van het café zelf maar.

Aan het project van STIL, een organisatie voor illegalen, kwam met de inval na bijna acht jaar abrupt een einde. Medewerker van Averechts Erik Honkoop vertelt dat het restaurant die dag bomvol zat. Opeens kwamen vijf man Vreemdelingenpolitie binnen. De eventuele vluchtwegen waren buiten afgezet met politieauto’s. „Binnen vijf minuten was het gebeurd. De koks mochten het gas uit doen en werden meegenomen.” Een van de koks werd de volgende dag weer vrijgelaten omdat hij onder de pardonregeling valt. De andere twee zitten nog vast.

In het kroegje in de Vogelenbuurt vertelt Honkoop over het project. „Het was juist de bedoeling die mensen een gezicht te geven. Dit is een café waar iedereen nog even een biertje drinkt na de maaltijd. Zo konden onze koks hun zorgen opzij zetten en met de buurtbewoners praten. Ze hadden even het idee dat ze bij de maatschappij hoorden.”

Dat er in restaurant Grenzeloos mensen zonder papieren in de keuken stonden, was algemeen bekend. Ook bij de gemeente Utrecht. Er kwamen af en toe zelfs raadsleden langs.

Uit de rechtszaak voor de twee koks die nog vastzitten bleek dat een artikel in nrc.next over het restaurant aanleiding zou zijn geweest voor de inval. Het krantenknipsel van november vorig jaar hangt aan het prikbord in het café, het staat ook al sinds de publicatie vorig jaar op de website. Honkoop: „Ik kan het me bijna niet voorstellen. Iedereen wist dit al jaren. Nu is deze plek opeens niet veilig meer. We voelen ons in de steek gelaten.”

In de rechtszaak van die middag draait het om de vraag of de inval rechtmatig was. Dat de gemeente het project al jaren gedoogt, is voor het ministerie van Justitie geen belemmering om een inval te doen. Het rijksbeleid prevaleert. De advocaat van de koks, Jelle Walther, twijfelt daaraan. „Je hoeft zo’n inval niet te doen. De gemeente heeft aangegeven dat het STIL als een belangrijke brug ziet tussen en illegalen en hulpverleners, en verstrekt zelfs subsidie aan de organisatie.” Wegens het ontbreken van een aantal processtukken werd de zaak uitgesteld tot later deze week.

Op het Vrouwe Justitiaplein, voor de Utrechtse rechtbank, staat een groepje sympathisanten met spandoeken. Onder hen is Rian Ederveen van Stichting LOS, een steunpunt voor ‘ongedocumenteerden’. Zij houdt dergelijke zaken overal in het land in de gaten. „Zowel de samenleving als de illegalen hebben belang bij het gedogen van dit soort projecten. Als er plekken zijn waar illegalen veilig heen kunnen, voorkom je dat ze zich in schimmige circuits ophouden.”

Ederveen is geschrokken van de inval. „Door dit soort acties worden illegalen vogelvrij. Ze durven geen bescherming of zorg meer te vragen. Zo worden ze makkelijker slachtoffer van uitbuiting in arbeidssituaties of van geweld. En het kan gevaar voor de volksgezondheid opleveren als zij niet meer naar een ziekenhuis durven. Daarom zie je dat overal in het land gemeenten bewust die instanties gedogen. Dat zijn ook plekken waar de politie heen gaat juist om mensen over te dragen, omdat ze ook niet weten wat ze anders met ze moeten.”

STIL voelt zich beperkt na de inval en volgens Ederveen zijn ook andere organisaties voorzichtiger, achterdochtiger geworden. „We proberen nu de ruimte weer terug te winnen door te praten met raadsleden. Bij een soortgelijk project in Amsterdam stonden zaterdag mensen voor de deur te posten, om te waarschuwen als de Vreemdelingenpolitie komt.”

In Averechts is dat al niet meer nodig. „Er hebben voor het laatst illegalen gekookt in Averechts”, zegt Erik Honkoop. „Vorige week wilden koks die onder het generaal pardon vielen nog wel koken, maar ook dat hebben we maar niet gedaan.”

Het is die avond erg rustig in restaurant Grenzeloos. Omdat het de dag ervoor Koninginnedag was, meent een van de vrijwilligers. Of omdat de mensen de exotische gerechten van de vorige koks missen, oppert een ander.