Apartheidsverleden achtervolgt Barclays

Barclays, de beoogde fusiepartner van ABN Amro, is financier van het Zimbabweaanse regime van Mugabe. En oud-financier van de apartheid.

Johannesburg, 2 mei. - Ze vergeten niet zo snel in Zuid-Afrika. Daar heb je plekken als de oude vrouwengevangenis van Johannesburg voor. Flarden van de getuigenissen van slachtoffers van apartheid, afgespeeld op platte beeldschermen, waaien door de openstaande celdeuren naar buiten. Constitutional Hill heet deze plek, de heuvel waarop nu het constitutionele hof is gevestigd, samen met dit museum. Ook de herinnering aan het optreden van de Barclays Bank leeft er voort. „Barclays heeft de apartheid helpen financieren”, zegt Marjorie Jobson terwijl ze van cel naar cel struint.

Zij is voorzitter van Khulumani, de actiegroep die namens slachtoffers van apartheid Barclays en 23 andere multinationals voor een Amerikaanse rechter heeft gedaagd en schadevergoedingen eist. Barclays adviseerde toenmalig premier Botha, zegt Jobson. „De bank zat zelfs in de adviesraad voor veiligheid en defensie”, zegt de activiste. „Barclays kocht miljoenen ponden aan staatsobligaties waarmee het apartheidsleger werd gefinancierd.” Volgens haar hielp de bank zo het apartheidsregime in leven te blijven.

Tegenover de waarheidscommissie heeft de bank toegegeven hoe zij het volk van Zuid-Afrika verraden heeft en hoe het Zuid-Afrika remedie (schadevergoeding, red.) verplicht is, volgens Terry Crawford-Browne, vredesactivist en voormalig bankier bij Nedbank, een van de grote Zuid-Afrikaanse banken.

„Wij hebben de afgelopen maanden het tegenovergestelde gezien.” Midden jaren tachtig verliet Barclays Zuid-Afrika, onder internationale druk. De schulden van Zuid-Afrika bij banken als Barclays drukken nog zwaar op de huidige zwarte regering.

De oude wonden zijn opengegaan toen de bank in 2005 terugkeerde naar Zuid-Afrika. Barclays kocht een meerderheidsbelang in Absa, een van de vier grote Zuid-Afrikaanse banken. De overname werd toegejuicht als een bewijs van internationaal vertrouwen. Sinds het einde van de apartheid had geen multinational hier zo’n grote investering durven doen. Maar zijn beloften voor meer service en betere prijzen komt de bank niet na.

De gouverneur van de centrale bank, Tito Mboweni, klaagt daar openlijk over. Tegen de Financial Times noemde hij eind maart de samenwerking met de Britse bank „ontmoedigend”. Mboweni was verbolgen over het wegsluizen van dividend naar Londen. Zuid-Afrika heeft strenge wetgeving die moet voorkomen dat de wisselkoers lijdt onder de uitvoer van kapitaal. Barclays doet het volgens de centrale bankier via een achterdeur toch.

Vervolg BARCLAYS: pagina 16

BARCLAYS

ACHTERGROND: HOE BARCLAYS IN HET ZIMBABWE VAN MUGABE GOEDE ZAKEN DOET

Bank helpt ook krotbewoner

Vervolg van pagina 1

Banken in Zuid-Afrika zijn berucht om de hoge kosten die ze de klant in rekening brengen voor verleende diensten. Iedereen moet betalen voor transacties, of er nu geld binnenkomt op de rekening, of wordt afgeschreven. Bankrekeningen zijn voor een groot deel van de Zuid-Afrikaanse bevolking een onbetaalbare luxe. De terugkeer van Barclays heeft daarin (nog) geen verandering gebracht.

De verantwoordelijke directeuren zeggen wegens volle agenda’s deze week niet op de beschuldigingen te kunnen reageren. De directeur van de Afrika-divisie van Barclays, Dominic Bruynseels, weerlegde de aantijgingen in maart wel in een interview met het tijdschrift Business in Africa. Volgens hem moeten banken nu eenmaal hun rentes afstemmen naar gelang het risico dat ze lopen in het gastland. „Afrikaanse landen hebben hogere risicoprofielen dan de meer ontwikkelde landen waar je toegang hebt tot rechtsbijstand om het kredietverleden van iemand na te gaan.” Volgens Bruynseels hebben woekeraars in het verleden veel meer gestolen van zijn huidige cliënten op de bodem van de markt. „Wij introduceren nu mensen zonder enig kredietverleden, zonder vaste adressen en kredietbureaus in de formele banksector. Hier weten de mensen wat de rentetarieven zijn of de kosten van bankieren. We houden niets verborgen.”

50 procent van de winst van Barclays komt inmiddels van buiten Groot-Brittannië. Drie jaar geleden was dat nog 20 procent. Barclays wil zijn wingebied in Afrika uitbreiden. Met fusies is het hier allemaal begonnen, in de zuidpunt van Afrika. In 1925 al, toen de 200 jaar oude bank de fusie regisseerde van de Colonial Bank, de Anglo Egyptian Bank en de Zuid-Afrikaanse National Bank. Barclays International was geboren, dé bank voor de Britse koloniale macht in Afrika, of de telgen daarvan: het blanke regime van Ian Smith in Rhodesië (nu Zimbabwe) en apartheid Zuid-Afrika.

De bank heeft vestigingen in acht Afrikaanse landen, waaronder Egypte, Ghana, Nigeria en Oeganda. De Afrika-divisie zou nog voor het einde van het jaar 15 procent van het totale inkomen van de hele groep moeten uitmaken. Het was 3 procent toen de bank in 2003 het hoofdkantoor van Barclays Africa van Londen naar Johannesburg verhuisde.

In het olierijke Nigeria verwacht de bank de komende vijf jaar 10 miljoen extra (potentiële) klanten. Barclays financiert microkredieten in landen als Kenia en Ghana, waar de rentetarieven in de afgelopen tien jaar van 60 tot 70 procent naar ruim 10 procent daalden. In die landen hadden de meeste huiseigenaren, vooral in de krottenwijken, tot voor kort geen eigendomsaktes van hun bezittingen. Maar nu wel. Nu kunnen ze met hun huis als onderpand leningen afsluiten.

En Barclays heeft zijn hoop gevestigd op de technologische ontwikkelingen die bankieren zelfs in afgelegen plattelandsdorpjes mogelijk maken. Zelfs als er geen vaste telefoonlijnen zijn, geen stroom voor pinautomaten of infrastructuur voor een bankfiliaal. Mobieletelefoonnetwerken bestrijken inmiddels alle landen van Afrika en bereiken de meest afgelegen uithoeken. Bankieren via sms of gprs is er al heel gewoon.

Maar bankieren in Afrika heeft politieke risico’s. Barclays kwam begin dit jaar onder vuur te liggen van het doorgaans welingelichte blad Africa Confidential. Het blad verwijt Barclays het regime van de Zimbabweaanse president Mugabe te financieren. Barclays leende onder meer 300 miljard Zimbabweaanse dollar (37 miljoen euro) aan een fonds waarmee de productiviteit van de landbouwsector in het land zou moeten worden opgekrikt. Bovendien zou de bank nog eens 75 miljoen euro beschikbaar hebben gesteld aan de Zimbabweaanse klanten in de katoenindustrie, mijnbouw en tabak.

Het is geen geheim dat de meeste bedrijven en boerderijen nu in handen zijn van zakenmensen en politici die lid zijn van de regeringspartij ZANU-PF, van president Mugabe. In de afgelopen zeven jaar namen zij met geweld de landerijen van blanke boeren in beslag, zonder financiële compensatie voor de slachtoffers. De meeste landerijen zijn sindsdien ten prooi gevallen aan wanbeleid en onkruid. Samen met concurrent Standard Chartered en verzekeringsgigant Old Mutual verschafte Barclays bijna 800 miljoen euro aan directe en indirecte financiële steun.

De Zimbabweaanse oppositie die in maart bont en blauw werd geslagen door de oproerpolitie wil dat de banken daar onmiddellijk mee ophouden. „De Britse banken financieren een malafide en falend regime”, zei Tendai Biti eerder tegen deze krant. Ook hij werd begin maart in elkaar geslagen in de politiecel. „Dit is een incestueuze relatie waar onmiddellijk een einde aan moet komen.” De Britse oppositiepartij Liberal Democrats noemde de bank „medeplichtig aan de acties van een corrupt regime”.

Maar Barclays ziet geen reden om Zimbabwe te verlaten. „Barclays is verplicht zijn klanten te blijven dienen in deze overduidelijk lastige omgeving”, liet een woordvoerder weten. De bank maakte twee weken geleden bekend vorig jaar in Zimbabwe 17,20 miljard Zimbabweaanse dollar nettowinst gemaakt te hebben (een stijging van 1.364 procent; 50 miljoen euro). Van de bijna 2.000 procent inflatie waarmee alle Zimbabweanen dagelijks worstelen, heeft de bank het afgelopen jaar minder last gehad.

De bank kan alle kritiek binnenkort afschuiven op de Zuid-Afrikaanse partner Absa. Na het meerderheidsbelang van 56 procent dat Barclays kocht in de bank, zouden de Zuid-Afrikanen in ruil daarvoor alle negen vestigingen van Barclays in Afrika overnemen. De winst uit Afrika zou dan via een omweg in Londen (en wellicht Amsterdam) terechtkomen. Maar vervelende telefoontjes van activisten zouden dan kunnen worden doorverbonden naar Absa, Johannesburg.