Anti-films tegen het spektakel- dictaat

Guy Debord. Oeuvres cinématographiques completes. Op importdvd verkrijgbaar (Gaumont).

De Franse filosoof, activist en grondlegger van het ‘situationisme’ Guy Debord (1931-1994) wordt vaak aangehaald om de ‘spektakelmaatschappij’ waarin wij leven te begrijpen. Die omschrijft hij in zijn bekendste werk La société du spectacle (1967) als de schijnwereld van reclame en media, waarin ons consumptie-illusies worden verkocht die de mens steeds verder vervreemden van zichzelf. Het is makkelijk er een echo van die andere filosoof van de vervreemding in te zien: Marx.

La société du spectacle wordt om die reden ook wel eens Das Kapital van de twintigste eeuw genoemd. Het boek verscheen aan de vooravond van de Franse studentenopstanden van mei 1968 en was waarschijnlijk een lont in het kruitvat. Later was Debord ook een van de inspiratiebronnen voor de punkbeweging en de andersglobalisten van nu. Maar wat het ‘situationisme’ precies is, weigerde hij te formuleren: ,,We zijn hier niet om kutvragen te beantwoorden.”

Minder bekend is dat Debord ook films maakte. Film blijft een machtig massamedium om je boodschap te verkondigen, hoe verfoeilijk en manipulatief het verder ook is. Debords films zijn daarom films en anti-films ineen; collages van bestaande filmbeelden, die door de montage en de voice-over in een nieuwe, subversieve context worden geplaatst en – zo was het doel – op die manier hun ware aard blootleggen.

Die films zijn nu op dvd verzameld in een prachtbox met boekjes, documenten, documentaires en trailers. Niets is ondertiteld, wat tekenend is voor de arrogantie van Europese dvd-producenten anno nu. Er zijn van de teksten en films van Debord Engelse versies voorhanden, dus waarom die niet opgenomen?

In de trailer van zijn laatste film In girum imus nocte et consumimur igni (Wij dolen rond door de nacht en worden verteerd door het vuur, 1978) laat Debord God zelf aan het woord. Die zegt dat, als hij had geweten dat deze film ooit gemaakt zou worden, hij maar helemaal van de Schepping had afgezien. In girum is Debords persoonlijkste film. Hij begint als pamflet over de bedrieglijke driehoeksverhouding tussen film, toeschouwer en criticus. En dan neemt Debord zijn toeschouwer mee naar het Parijs van 1950, waar de jonge Debord het straatschuimen langs afbraakpanden en hoerenkroegen tot kunst verhief. Deze lof der ledigheid was zijn voornaamste vorm van verzet tegen de spektakelmaatschappij.

Precies zo struinen zijn films door de filmgeschiedenis. John Ford en Orson Welles duiken op in de verfilming die Debord in 1973 van La société du spectacle maakte. Het is een radicale analyse van de emotiemachine die vandaag de dag op 49 televisienetten tegelijkertijd schalt en schettert. Wat dat betreft was Debord de grootste criticus van de massacultuur, maar ook z’n profeet. Want natuurlijk is het allemaal nog veel erger dan ten tijde dat hij zich opwond.

Kort voor het einde van zijn leven verbood Debord de verdere vertoning van zijn films. Aan dat vebod is met deze dvd-uitgave een eind gekomen.