‘Voor de huisarts betalen heeft meer effect’

De no-claim in de zorg is mislukt. Alle verzekerden krijgen nu een verplicht eigen risico. Het voordeel is beperkt, meent hoogleraar Schut. „Mensen hebben weinig invloed op een ziekenhuisopname.”

Het voorstel van minister Klink (Volksgezondheid, CDA) om in 2008 een eigen risico van 150 euro in te voeren, zal het zorggebruik van mensen nauwelijks verminderen. Dat zegt Erik Schut, hoogleraar gezondheidseconomie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Het eigen risico vervangt de bestaande no-claimregeling. Iedereen boven de 18 jaar moet de eerste 150 euro aan zorgkosten zelf betalen. Chronisch zieken en gehandicapten krijgen compensatie en huisartsenbezoek en verloskundige en kraamhulp zijn uitgezonderd.

Waarom wordt de no-claim afgeschaft?

„De no-claim was bedoeld om een rem te zetten op het zorggebruik maar heeft nauwelijks wat opgeleverd. Oud-minister Hoogervorst (VVD) noemde het een van zijn misrekeningen. Verzekerden die een bescheiden beroep doen op geneeskundige hulp, krijgen pas na ruim een jaar maximaal 255 euro terug. Dat voordeel is veel te ver weg.”

Is een eigen risico beter?

„Bij een eigen risico krijg je een premiekorting en als je niet ziek wordt, hoef je niet bij te betalen. Maak je wel kosten dan betaal je de eerste 150 euro uit eigen zak. Dat is een directere prikkel. Mensen voelen het meteen in de portemonnee als ze naar het ziekenhuis gaan of dure medicijnen slikken.”

Huisartsenbezoek blijft erbuiten. Dan zal het effect toch niet sterk toenemen?

„Nee, dat verwacht ik niet. Je kan grote vraagtekens plaatsen bij het effect van de nieuwe regeling. Een eigen risico heeft het meeste effect op zorg waar mensen zelf voor kunnen kiezen, zoals die van de huisarts en de fysiotherapeut. Maar de huisarts valt niet niet onder het eigen risico en de fysiotherapeut valt onder de aanvullende verzekering (uitgezonderd voor chronisch zieken, maar die vallen weer niet onder het eigen risico). Mensen hebben weinig invloed op een ziekenhuisopname. Daar kiezen zij niet zelf voor, die beslissing wordt feitelijk genomen door hun huisarts of specialist.”

Waarom hoeven mensen voor de huisarts niets te betalen?

„Huisartsen hebben daar een heel sterke lobby voor gevoerd. Zij worden daarin gesteund door de meeste politieke partijen.”

Veel politici zijn bang dat mensen dan te laat naar hun huisarts stappen.

„Mensen zouden dan 9 euro aan consultkosten betalen aan de huisarts. Dat kan een probleem zijn voor mensen met de allerlaagste inkomens. Die kun je compenseren met een hogere zorgtoeslag.”

De no-claim zou ook niet solidair zijn. Is het eigen risico socialer?

„In wezen niet. Maar het kabinet kiest ervoor chronisch zieken en gehandicapten geen eigen risico te laten betalen. Zij zijn straks dus niet meer per se de dupe. De vraag is alleen hoe het kabinet chronisch zieken en gehandicapten gaat definiëren. Dat wordt lastig. In de ziekenfondsverzekering bleek dat ook een groot probleem. In 1997 werd een procentuele eigen bijdrage ingevoerd, waar chronisch zieken van werden uitgezonderd. Dat bleek zo ingewikkeld dat die regeling na twee jaar weer is ingetrokken.”

Nu een eigen risico de no-claim vervangt, kan de premie omlaag. Met hoeveel?

„Grosso modo zal een eigen risico van 150 euro ertoe leiden dat verzekerden ongeveer 100 euro aan zorgkosten voor eigen rekening moeten nemen. De premie zou dus met 100 euro omlaag kunnen. En omdat de no-claimteruggave vervalt, kan de premie nog eens met 90 euro omlaag. Dat is het bedrag waarmee de verzekeraars de premie hebben verhoogd om de no-claim van zuinige zorggebruikers terug te kunnen betalen. In totaal zou een premieverlaging van circa 190 euro mogelijk moeten zijn, ware het niet dat de zorgkosten natuurlijk jaarlijks stijgen.”

Zorgverzekeraars pleiten voor een eigen risico dat zij kunnen kwijtschelden. Is dat een goed idee?

„Ja, daar ben ik ook voor. Als verzekerden naar een ziekenhuis of behandelaar gaan waarmee de verzekeraar bijzondere afspraken heeft gemaakt, zou het goed zijn als de verzekeraars het eigen risico van de verzekerde deels kan kwijtschelden. Dat stimuleert verzekeraars om afspraken te maken over goede en doelmatige zorg. Dan is het voor patiënten niet alleen financieel aantrekkelijk om naar zo’n zorgaanbieder te gaan, maar ze ontvangen ook goede zorg. Zorgverzekeraars kunnen verzekerden dan sturen. Nu contracteren verzekeraars nog bijna alle zorgverleners uit angst klanten te verliezen. In het nieuwe zorgstelsel is het wel de bedoeling dat verzekeraars selectief met zorgverleners in zee gaan. Zo kunnen ze concurrentie aanwakkeren en een betere zorg stimuleren.”