‘Sta op werkers van de polder en kijk om je heen’

Vrouwen in rode overalls delen op de Dag van de Arbeid rode tulpen uit bij bedrijven in de Zaanse Achtersluispolder. De kunstmanifestatie is tevens het startschot voor kunstprojecten tussen de bedrijven in de polder.

Een kleine karavaan trekt aan de rand van Zaanstad een rode streep langs grauwe bedrijfspanden en een verroest schip aan de kade. Uit een luidspreker op een vrachtauto klinkt zacht de Internationale, die overstemd wordt door een met metalen stem opgelezen nieuwe tekst: „Sta op werkers van de polder/ sta op en kijk eens om je heen.”

De stoet houdt halt op het nog slaperige industrieterrein. Jonge vrouwen in rode overalls stappen uit kleine rode auto’s en wandelen met bossen rode tulpen de bedrijfspanden binnen. In de reusachtige stenen kubus van een opslagbedrijf zitten twee jonge vrouwen achter de receptie. „Alsjeblieft, tulpen voor één mei”, zegt het meisje in overall: „Weet je wat 1 mei is?” Zonder aarzelen klinkt het: „Dag van de Arbeid! En wij werken!”

In de Zaanse Achtersluispolder, een schiereiland in het Noordzeekanaal, bezorgen de vrouwen vandaag 250 bossen tulpen bij de werknemers van bedrijven – bij wijze van kunstmanifestatie. „De 1-meiviering is grotendeels verloren gegaan – door koninginnedag, door de erosie van de vakbeweging”, zegt Ronald Tebra van Projectbureau Zaanstad. „Wij laten de traditie herleven en hebben daarbij het socialisme vervangen door het kunstenaarsschap.”

In het opgelezen manifest is daarom de tekst van de Internationale aangepast; „Begeerte heeft ons aangeraakt!” luidt nu: „Verbeelding schudt ons wakker.” De rode tulpen zijn ontleend aan het verleden toen op de Dag van de Arbeid vaasjes met de rode bloemen tal van arbeiderwoningen versierden. De als ‘bloedmooi’ aangekondigde vrouwen passen meer bij het tijdperk van promotieteams. „Het is op het randje”, vindt Tebra, „maar we willen nu mannen en vrouwen naar buiten lokken.”

Het is dit jaar de 125ste keer dat in Nederland de Dag van de Arbeid wordt gevierd. De eerste keer gebeurde dat in Zaandam, waar in de eerste helft van de twintigste eeuw velen om de meiboom dansten. Zoals Gorter dichtte: „De arbeidersklasse danst een grote reidans/ aan de oceaan der wereld.” Vandaag zetten werknemers de rode tulpen dankbaar in vaasjes, maar de stilte maakt duidelijk dat 1 mei dit jaar in de vakantie valt.

De 1-meiviering in Zaandam is dan ook vooral bedoeld als startschot voor een maanden durend kunstproject in de Achtersluispolder. Deze polder is het oudste als zodanig gebouwde bedrijventerrein van Nederland. „Het was een gebied waar in de negentiende eeuw veel goederen werden overgeslagen, met name uit Scandinavië en Rusland. Een bedrijf als Bruynzeel verwerkte hier veel hout”, vertelt Tebra. De afgelopen decennia raakte het bedrijventerrein echter in de versukkeling, totdat het onlangs werd opgeknapt.

Om de revitalisering te voltooien gaan ongeveer 30 kunstenaars met 80.000 euro aan subsidie projecten doen met bedrijven. „We willen de buitenwereld tonen dat op deze plek 4.500 mannen en vrouwen interessante dingen doen op een plek die we als een ‘gemeenschap’ beschouwen”, zegt Tebra: „Kunstenaars brengen daarbij hun bijzondere blik.” Zo zagen ondernemers her en der vooral rotzooi, maar een kunstenaar zag bij een schrootbedrijf juist veel mogelijkheden: „Als je alle schroot op kleur sorteert, krijg je een prachtig effect.”

Het schrootbedrijf schijnt er niet veel voor te voelen, maar een ontwerpbureau doet in een ander project mee met het hergebruiken van afvalmateriaal. Een metaalconstructiewerkplaats is een van de bedrijven die meedoen met het Inner Space. Kunstenaar-‘bouwer’ Robbert van der Horst, die op theaterfestival Oerol ooit een huiskamer in zee bouwde, heeft een radiotelescoop bedacht. Daaronder komt een stiltekamer waar de innerlijke ruimte wordt verkend.

„Toen ik voor het eerst op dit bedrijventerrein kwam, zag ik plekken die duidelijk aangaven hoe mensen dingen bedacht en gemaakt hadden: gebouwtjes, uitbouwen”, vertelt Van der Horst. „Een reis naar het verleden, zoals je met een radiotelescoop 4 miljard jaar in de tijd terugluistert.” Het spreekt metaalconstructeur Piet Scholtens wel aan: „Mooi idee, die stilte straks op zo een druk bedrijventerrein.”

Zijn bedrijf maakt de radiotelescoop en mogelijk de dakconstructie: „Dat doen we voor niets. Dit is goede reclame; adverteren kost ook geld.” De ambachtsman Scholtens is voor van der Horst een goede bewoner van de kamer: „Hij heeft geweldige uitvindingen gedaan boor machines die metaal buigen. Hij staat voor de zoekende mens die dingen probeert.”