Puzzelaar in het plantenrijk

Hij bewerkte Heukels' Flora, dé gids voor het Nederlandse plantenrijk. Kort geleden heeft hij dat op basis van DNA-gegevens opnieuw ingedeeld

Afgelopen vrijdag overleed aan de gevolgen van een kortdurende ziekte de botanicus dr. Ruud van der Meijden. Van der Meijden was de afgelopen vijfentwintig jaar de bewerker van de Heukels’ Flora, de wetenschappelijke flora van Nederland. Hiermee bepaalde hij de namen en de indeling van alle hogere planten in Nederland.

Hij werkte mee aan de bewerking van verscheidene populaire flora’s en was zeer actief in Floron, de organisatie die de verspreiding van de plantensoorten in Nederland in kaart brengt.

Van der Meijden was een goedlachse levensgenieter die niettemin duidelijk voor zijn mening kon uitkomen. Ook kon hij maandenlang onafgebroken bezig zijn, een eigenschap die hem van pas kwam bij het schrijven van diverse flora’s. In tegenstelling tot een gewone wetenschappelijke publicatie hangt bij een flora alles met alles samen.

Zijn grootste prestatie was het doorvoeren van de nieuwe, op DNA-gegevens gebaseerde indeling van het plantenrijk op de Heukels’ Flora (23ste druk, 2005). Hij ontving hiervoor veel waardering, ook internationaal.

Van der Meijden groeide op in Rotterdam-Zuid, een paar straten van mij vandaan. Op zijn twaalfde werd hij lid van de NJN, de Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie. Daarmee fietste hij vaak naar Oostvoorne: „Zaterdagmiddag direct na school weg en dan ’s middags al planten determineren. Slapen deden we in Duitse bunkers. Oostvoorne was een eldorado voor plantenliefhebbers.”

Na de middelbare school ging hij naar Leiden om biologie te studeren. In het Rijksherbarium viel hij onmiddellijk op door zijn grote plantenkennis. Hij promoveerde, net als de meesten in het Rijksherbarium, op een Indische plantengeslacht. Nog voordat hij zijn proefschrift gereed had, werd hem verzocht de Heukels’ Flora te bewerken. Hij was er aanvankelijk weinig enthousiast over: „Als je eenmaal in de tropen hebt gewerkt… Al die nog onbekende tropische planten, waarvan vele nog op een naam wachten…” Maar de Heukels’ bleek hem op het lijf geschreven.

Van der Meijden bleek een goed organisator. Hij schreef nieuwe ‘sleutels’ voor verschillende plantenfamilies, een werkje met een een hoog puzzelgehalte. Hij onderhield contacten met de ‘professionele amateurs’, mensen die van onschatbaar belang zijn voor de Nederlandse botanie. En hij was verzot op het ingewikkelde drukwerk dat flora’s met zich meebrengen. Zijn eerste bewerking van de Heukels’ (20ste druk, 1983) oogstte onmiddellijk veel lof.

Ruud van der Meijden was vaak te zien in televisieprogramma’s, hij was een vaste gast in het radioprogramma Vroege Vogels, waarin hij jaarlijks de nieuwe plantensoorten voor Nederland toelichtte. Hij verscheen regelmatig op de televisie. Ook in de kranten liet hij zich niet onbetuigd. Hij bestreed de monotone productiebossen (‘levende heipalen’) en verzette zich tegen de mode van begrazing door runderen en paarden in natuurterreinen ( ‘En hap! Daar gaat weer een orchidee’).

Hoewel Nederland volgens hem steeds soortenrijker werd, vond hij het landschap niet meer de moeite waard. Hij trok ’s zomers meestal naar Frankrijk. Zijn vrouw Nelleke Werker, die ook bij het Rijksherbarium werkzaam was, vergezelde hem daarbij: „Ruud keek alleen naar planten, hij had bijna nergens anders oog voor. Ik moest hem eens wegtrekken toen hij naar een plant reikte en de slang niet zag die ernaast lag.”

Enkele jaren geleden verhuisde hij naar zijn geliefde Oostvoorne. „Ik werk hier nog harder dan in Leiden, omdat ik me ongestoord aan het schrijven kan zetten.” De laatste jaren werkte hij aan een moderne, geïllustreerde flora van de Benelux op verzoek van de Britse uitgeverij Collins, een uitgave die tegelijk in drie talen zal uitkomen. Nederlands, Frans en Engels. De tekst is gereed, hij wachtte op de drukproeven.

Een maand geleden ontvouwde hij, verzwakt door kuren en misschien tegen beter weten in, zijn plannen voor een flora voor Frankrijk. „De Franse botanie dreigt weg te zakken door gebrek aan een moderne flora. Er is daardoor geen nieuwe aanwas van botanici. Als ik die flora zou schrijven, wordt die vicieuze cirkel misschien doorbroken. Maar eerst moet ik beter worden.”

Ruud van der Meijden is 62 jaar geworden.