‘Nationalisme zit diep’

De Engels-Schotse unie bestaat 300 jaar. Maar veel Schotten willen ‘Londen’ niet langer. Bij de regionale verkiezingen, donderdag, verheffen zij hun stem, hoopt Michael Fry.

Fry Foto Floris van Straaten Straaten, Floris van

Schotland en Engeland vieren vandaag de driehonderdste verjaardag van hun unie. Maar het wordt een feestje in mineur, nu steeds meer Schotten zijn uitgekeken op hun zuiderburen. Peilingen geven aan dat de Schotse Nationale Partij (SNP) donderdag waarschijnlijk de verkiezingen voor het regioparlement wint. Schotland zal dan worden bestuurd door een partij die er nooit een geheim van heeft gemaakt zo snel mogelijk uit de unie met Engeland wil stappen.

De Schotse historicus Michael Fry, auteur van diverse boeken over de Schotse geschiedenis en vroeger actief in de Conservatieve Partij, heeft de ontwikkelingen de laatste maanden met voldoening gevolgd. De bevrijding uit de verstikkende omhelzing van de Engelsen kan hem niet snel genoeg komen. De Labour Partij, die zowel in Londen als in het regionale bestuur in Edinburgh de dienst uitmaakt, probeert volgens hem de geest van de onafhankelijkheid in de fles te houden door veel geld in Schotland te pompen.

„Ze proberen de mensen af te kopen”, zegt Fry tijdens een gesprek in een pub in Edinburgh. De Schotten krijgen volgens Fry per hoofd van de bevolking 30 procent meer geld dan de Engelsen. Toch blijven de Schotten armer. „Al die subsidies, meestal verstrekt uit electorale overwegingen, maken de Schotten lui en de economie inefficiënt. Ik vind dat in morele zin een ongezonde situatie.”

Hoe komt het dat het onafhankelijkheidsstreven zo opleeft?

„Er is een aantal factoren. De vorming van een betrekkelijk machteloos eigen Schots parlement heeft de roep naar onafhankelijkheid alleen maar aangewakkerd. De Labour-regering in Londen en hier is bovendien impopulair. De Schotse economie doet het niet geweldig en veel Schotten hebben Blair de oorlog in Irak niet vergeven. Maar er zijn ook diepere oorzaken. Het Britse empire, waarvan de Schotten zeer profiteerden, is er niet meer. Bij de Schotten is de vraag opgekomen: wat hebben we eigenlijk nog gemeen met de Engelsen?”

En? Waarin verschillen de Engelsen en de Schotten volgens u?

„De Engelsen zijn constanter en kalmer. Hun samenleving is hiërarchischer. De Schotten zijn wilder en gauwer geneigd tot conflicten. Maar we zijn ook democratischer en meer egalitair. Wij kennen geen ‘upper class accent’ en de rijken hier sturen hun kinderen niet naar particuliere scholen. Het heeft ook te maken met de invloed van het calvinisme hier.”

Waarom is het dan toch zo lang goed gegaan in de unie?

„De Engelsen lieten de Schotten in de unie, die op vrijwilligheid berustte, alle ruimte. Ze mochten hun eigen wetten houden, hun eigen kerk en hun eigen universiteiten. Er was zelfs een eigen bank, die Schotse bankbiljetten drukte. Zo had Schotland nog steeds alle kenmerken van een onafhankelijke natie al was het dat niet. Pas na de Tweede Wereldoorlog heeft Londen veel dingen sterker gecentraliseerd. Dat resulteerde in een afnemend zelfvertrouwen bij de Schotten maar van de weeromstuit ook in een beweging om hier wat tegen te doen.”

Hoe diep zit dat nationalisme van de Schotten nu eigenlijk?

„Heel diep. Ondanks de unie, die lang succesvol was, heeft Schotland zijn eigen individualiteit behouden. Na driehonderd jaar voelen de Schotten zich nog steeds een aparte natie, al zijn ze niet onafhankelijk. In een gebied als Beieren is dat gevoel verloren gegaan en keert het niet meer terug; bij ons is het nog springlevend en kan het uitmonden in een eigen land.”

Maar is zulk nationalisme niet achterhaald?

„Niemand wil terug naar negentiende-eeuws nationalisme. Maar de natie laat zich niet zomaar verdringen. Een Europese superstaat is niet van de grond gekomen. De mensen blijven gehecht aan hun vertrouwde omgeving. Wanneer er moeilijke beslissingen moeten worden genomen blijven ze dat in een nationale context doen.”

Nu hebben de Schotten vooral via Londen een venster op de wereld. Raakt een onafhankelijk Schotland niet erg naar binnen gekeerd?

„Zo achterlijk is Schotland ook weer niet. Wij hebben zelf in het verleden bijgedragen tot het verbreden van de horizon van de Britten. Bovendien zijn de Schotten net als de Ieren een natie van emigranten. Veel Schotten, ook ik, hebben lang in het buitenland gewoond. Dat voorkomt bekrompenheid.”

Hoe waarschijnlijk is het nu dat Schotland onafhankelijk wordt?

„De SNP wint waarschijnlijk de verkiezingen. Hun leider, Alex Salmond, wordt dan eerste minister. Als hij handig is, drijft hij conflicten met de regering in Londen, vermoedelijk geleid door de Schot Gordon Brown, wat op de spits. Dan zullen de Schotten hopelijk beseffen dat onafhankelijkheid het beste is. In een referendum zullen ze uiteindelijk hun keuze moeten maken. Makkelijk zal het niet worden. Ook Salmond weet dat. Met dat referendum zal hij zich dan ook niet haasten.”