Modeziekten en kwakzalverij

dr. Cees Renckens over modeziekten bij Studium generale, Lawickse Allee 13, gebouw 406, 6701 AN Wageningen. Hij promoveerde op ‘Dwaalwegen in de wetenschap. Over alternatieve geneeswijzen, modeziekten en kwakzalverij’. Cees Renckens Foto Xander Remkes Remkes, Xander

Hedendaagse modeziekten als RSI, ME, fibromyalgie en whiplash vertonen veel gemeenschappelijke kenmerken, zegt dr. Cees Renckens, voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij. Zelf maakte hij twee ‘epidemieën’ mee van klachtenpatronen die hij achteraf als modeziekten beschouwt.

Hoezo modeziekten?

Renckens: „Kort nadat ik in 1980 als gynaecoloog begon, brandde de epidemie van de postnatale depressie los. Vrouwen zijn in het kraambed soms wat emotioneel. Maar ineens waren ze na de bevalling steeds vaker langdurig depressief, zonder dat sprake was van overbelasting of psychosociale omstandigheden. Het zou gaan om een hormoontekort, dat volgens artsen met aanvullende hormonen behandeld moest worden.

„Kraamvrouwen die wat huilerig waren, gingen geloven dat zij ook zo’n postnatale depressie hadden. Tien jaar later was het over. Ik kom het nooit meer tegen, de patiëntenvereniging is opgeheven. Dat is ook zoiets bij modeziekten: de patiënt stelt altijd zelf de diagnose. Er wordt altijd een patiëntenvereniging opgericht. Er komen boeken, films en interviews. Bekende Nederlanders gaan zeggen dat het écht waar is.”

Was het niet waar dan?

„Je zag bij postnatale depressie geen enkele hormonale afwijking. Uit dubbelblind onderzoek bleek later dat die hormoonkuren niets hielpen, al waren ze voor de behandelaars misschien lucratief.

„De epidemie was nog niet over of de volgende diende zich aan: bekkeninstabiliteit. Voor 1990 bestond dat absoluut niet. Oude verloskundige handboeken staan vol zwangerschapskwalen, maar pijn in het schaambeen wordt nauwelijks genoemd. Tussen de beide schaambenen ontstaat in de zwangerschap meer beweeglijkheid. In 1986 bedacht een Deen hiervoor de naam ‘bekkeninstabiliteit’, een term die iedereen kon uitspreken en die zo angstaanjagend klonk dat het meteen een hype werd. Ineens had iedereen op het spreekuur daar pijn. Van de 25 zwangere vrouwen zat er altijd minstens één in een rolstoel, drie anderen liepen op krukken. Het verspreidde zich als een olievlek, er kwamen revalidatiecentra. Behalve in Nederland trad de rage ook in Scandinavië op, verder nergens. Nu hoor je er niets meer over.”

Zijn vrouwen zulke aanstellers?

„Ik heb op mijn spreekuur veel oprechte, maar onnodige ellende gezien. Die vrouwen kregen voorgespiegeld dat ze blijvend invalide konden worden. Bij elk pijntje waren ze doodsbang dat ze hun baby niet meer zouden kunnen verzorgen en dan werd het meteen drie keer zo erg. RSI is ook zoiets. Je hebt meer kans op RSI als je een slechte relatie hebt met je baas. Iedereen heeft wel eens pijn in zijn pols. De symptomen zijn zo algemeen, als je erover leest, krijg je het zelf al zowat.

„Kenmerkend voor modeziekten is altijd dat je geen objectieve afwijkingen kunt vinden. Dat leidt tot eindeloze kwesties met verzekeringen en keuringsartsen. Een derde van de autoverzekeringspremie die je betaalt gaat naar whiplash. De achterliggende psychologische factoren zijn moeilijk te doorgronden. Door hun ziekte hoeven mensen geen verwachtingen meer waar te maken. Ze krijgen aandacht, medelijden, liefde, soms ook een uitkering.”