Eigentijds verhaal op Dag van de Arbeid lukt maar half

Vandaag vieren sociaal-democraten in heel Europa de Dag van de Arbeid. Van oudsher een dag waarop PvdA’ers zich overal laten zien. Maar de achterban mort. Is de SP niet een betere vertolker van het 1-mei-gedachtengoed?

Het Dreeskoor zingt socialistische liederen ter opluistering van de 1-meiviering in het Willem Dreeshuis in Amsterdam. (Foto NRC Handelsblad, Maurice Boyer) Dreeskoor bij de 1mei-viering in het Willem Dreeshuis in Amsterdam Foto NRC 'Blad Maurice Boyer 070501 Boyer, Maurice

Buiten het Willem Drees verzorgingshuis in Amsterdam wappert een rode vlag vredig in de wind. Binnen, in de aula, eten ouderen rode gebakjes. Op het podium staat een grote bos met rode rozen.

Vandaag viert de PvdA hier traditioneel de Dag van de Arbeid. In het huis heeft de 65-jarige Willy Ruloffs, vanuit haar rolstoel aandachtig geluisterd naar de speech van Kamervoorzitter Gerdi Verbeet, die er heeft gesproken. „Het was een mooie toespraak”, vindt het oud-PvdA-lid. Toch stemt Ruloffs de laatste jaren niet meer op de PvdA, maar op de SP. Ze is niet de enige, zegt ze. „Ik hoor het van meer mensen om me heen. De PvdA is te veel in de richting van de VVD opgeschoven. De partij heeft te vaak te veel scheuten bij de wijn moeten doen.”

In Nederland mag 1 mei dan geen officiële vrije dag zijn – zoals in veel andere Europese landen wel het geval is – de feestdag van de arbeidersbeweging is onlosmakelijk verbonden met de Partij van de Arbeid. De vooroorlogse voorloper van de PvdA, de SDAP, organiseerde al grote bijeenkomsten om de rechten van arbeiders te vieren en mensen te herdenken die zich voor deze rechten hebben ingezet.

De sociaal-democraten grijpen de feestdag – die voortkomt uit de beweging die streed voor de invoering van de achturige werkdag – traditioneel aan om vooral oudere leden in het land te bezoeken. Zo ook vandaag. Partijleider Wouter Bos is er deze viering niet bij, hij is een weekje met vakantie. Maar Tweede Kamervoorzitter en PvdA’er Gerdi Verbeet sprak vanmorgen in het Willem Dreeshuis, dat mede werd opgericht door de partij. Fractievoorzitter Jacques Tichelaar ging op bezoek in de Zaanstreek, in het Friese Zwaagwesteinde en de Rotterdamse haven – en een bezoek aan het Spiekmanmonument in Spangen is ook vaste op 1 mei.

Maar de Partij van de Arbeid is niet langer de enige politieke partij die 1 mei actief viert. De laatste jaren vieren ook lokale afdelingen van de Socialistische Partij steeds vaker de Dag van de Arbeid. Net als bij de PvdA gaan Tweede Kamerleden van de SP tegenwoordig het land in. Remi Poppe is dit jaar uitgenodigd door de SP Wageningen. Zijn collega’s Sadet Karabulut, Paul Ulenbelt, Ronald van Raak en Rosita van Gijlswijk spreken vanavond ook op 1-meivieringen van lokale SP-afdelingen. De Wageningse SP-afdeling zal vanavond voor het eerst de Rooie Roos Prijs uitreiken aan een persoon of een organisatie die zich heeft ingezet voor een solidaire samenleving.

De stem van ouderen en arbeiders in de politiek lijkt, zo blijkt in het Willem Dreeshuis, steeds meer te worden vertolkt door de SP. Dat bleek begin april uit een onderzoek van Interview/NSS. 32 procent van de leden van de vakbond FNV steunt de Socialistische Partij, terwijl 26 procent voor de PvdA kiest. 49 procent van de vakbondsleden wil liever SP-leider Jan Marijnissen als minister-president, slechts 16 procent kiest voor PvdA-voorman Wouter Bos. Volgens partijleider Marijnissen komt dat doordat de PvdA een neo-liberalere koers is gaan varen sinds de paarse kabinetten.

Fractievoorzitter Jacques Tichelaar gebruikte zijn toespraak in Zwaagwesteinde om te praten over de onrust in de PvdA. Sinds de verloren Tweede-Kamerverkiezingen van november vorig jaar – de PvdA verloor negen zetels – is er onrust over de koers van de partij. Een boek van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA, legde tal van problemen bloot waarmee de sociaal-democraten kampen.

Volgens Tichelaar is het nodig om harder te werken aan de partij-ideologie. Hij haalde de acht jaren van paars aan, toen de PvdA onder premier Kok haar ideologische veren afschudde. „Het adagium van zijn kabinetten was het weinig ideologische ‘Werk, Werk, Werk’. Hoe belangrijk het hebben van een baan ook is, toch te weinig een echt onderscheidende sociaal democratische boodschap.”

De huidige onrust in de PvdA is volgens Jacques Tichelaar deels te danken aan het feit dat „de kompasnaald niet voortdurend in dezelfde richting wijst.” Er is weinig nieuws onder de zon, zegt de fractievoorzitter. Door de decennia heen heeft de PvdA van tijd tot tijd vaker moeite haar ideologische positie te bepalen. Maar volgens hem is de PvdA nog altijd de beste vertolker van het sociaal-democratische gedachtengoed.

Tweede Kamerlid Diederik Samsom (PvdA) ontkent dat zijn partij is opgeschoven in liberale richting, zoals Jan Marijnissen zegt. „Juist de SP heeft in een relatief korte tijd een dramatische ommezwaai gemaakt in de richting van de sociaal-democratie”, meent Samsom. Dat de SP nu ook de Dag van de Arbeid viert, vindt hij geen probleem. „Geen enkele partij heeft een monopolie op de 1-meiviering, maar oorspronkelijk hoort de Dag van de Arbeid natuurlijk wel bij de PvdA. De Dag van de Arbeid staat traditioneel in het teken van internationale solidariteit en dat past ook meer bij de PvdA dan bij de SP.” Samsom wijst hierbij op het debat over het openen van de grenzen voor Poolse arbeiders. „Daar zie je dat de SP toch meer de beschermer is van de nationale solidariteit.”

Volgens Samsom blijft het succes van 1 mei toch met name een nostalgisch succes. „Al proberen we er al lang een eigentijds verhaal van te maken, maar ik geeft toe dat dat nog maar half is gelukt.” Ondertussen zingt in het Willem Dreeshuis het Dreeskoor nog enkele oude socialistische strijdliederen zingen. Buiten op het terras liggen de rode rozen te wachten om uitgedeeld te worden.