De oorlogse Böll

Heinrich Bölls Brieven uit de oorlog (Arbeiderspers, € 27,50) maakt duidelijk ‘dat een soldaat moeilijk tegen het land kan zijn waarvoor hij vecht’, meent Anneriek de Jong. ‘Wie de oorlogs-Böll vergelijkt met de naoorlogse Böll, ziet alle thema’s uit zijn latere werk al in de brieven zitten. De voorliefde voor de lijdende mens en het mededogen met arme sloebers. De weerzin tegen dril en de moeilijkheid je aan de dwang van de autoriteiten te onttrekken. De oneindige moeheid en de oneindige taaiheid.

De oorlogs-Böll was sluw en voorzichtig en zo nu en dan onbesuisd. Hij was een schrijver in spe met een uitgesproken besef van zijn uniciteit, maar zijn verstrikking leek op die van honderdduizenden andere Duitse soldaten. Om dat alles, en niet zozeer om de wisselvallig-pathetische stijl, verdient Brieven uit de oorlog het om gelezen te worden.’