Bewust kiezen voor je eigen overlijden

Psychiater Chabot hielp in 1991 een vrouw bij zelfdoding door medicijnen te geven.

Hij zou haar nu uitleggen hoe ze haar dood zelf zou kunnen regelen.

Over zelfmoord heeft hij het niet, want dat is meestal verminkend en gebeurt in eenzaamheid. En over euthanasie of hulp bij zelfdoding heeft hij het ook niet, want dan verricht de arts de dodelijk handeling. Boudewijn Chabot (65), psychiater in Haarlem, noemt wat hij heeft onderzocht auto-euthanasie: mensen die in samenspraak met familie of vrienden sterven door te stoppen met eten en drinken, of door een zelfverzamelde overdosis medicijnen te slikken. Bewust en weloverwogen, en niet omdat ze dement zijn of terminale kanker hebben.

In Nederland gebeurt het per jaar zeker 4.400 keer, volgens de voorzichtigste schattingsmethode die Chabot gebruikt heeft. Euthanasie gebeurt 3.800 keer per jaar.

Auto-euthanasie is de titel van zijn proefschrift waarop hij op 9 mei hoopt te promoveren bij socioloog Abram de Swaan aan de Universiteit van Amsterdam. Het getal 4.400 is nieuw. Nooit eerder werd onderzocht hoe vaak auto-euthanasie voorkomt, ook niet in andere landen.

U dacht dat auto-euthanasie ongeveer 200 keer per jaar zou voorkomen.

„Ik dacht: als het vaak gebeurt, zou het toch meer bekend moeten zijn in kringen van recht-op-waardig-stervenverenigingen. Ik dacht ook dat het heel lastig was het te realiseren.”

U dacht ook dat auto-euthanasie vooral door het slikken van een overdosis medicijnen gebeurde?

„Ja. Maar toen begon in mijn vooronderzoek op te vallen dat mensen me vertelden over hun vader of een vriendin die was overleden door te stoppen met eten en drinken, nadat de huisarts had geweigerd om tot euthanasie over te gaan. Ik ben er gericht naar gaan vragen en toen leek het vaker voor te komen.”

Van die 4.400 gevallen van auto-euthanasie zijn er volgens schatting 1.600 door medicijnen en 2.800 door te stoppen met eten en drinken. Van die laatste groep was 80 procent ouder dan 60 jaar. Bij de andere methode was dat 40 procent. De helft van al die mensen had om euthanasie gevraagd, maar die niet gekregen. Chabot stelde vast dat auto-euthanasie in Nederland bijna altijd geregistreerd wordt als een natuurlijke dood, omdat het er meestal ook zo uitziet. Dat verklaart waarom er weinig over bekend is. En nabestaanden noemen auto-euthanasie bijna nooit zelfdoding.

Weigeren artsen te vaak om euthanasie toe te passen?

„Dat heb ik niet onderzocht.”

Chabot hielp zelf in 1991 een vrouw te sterven door het geven van medicijnen, al was ze niet ziek, alleen diep ongelukkig. In 1994 oordeelde de Hoge Raad dat hij schuldig was aan hulp bij zelfdoding, maar legde geen straf op. Hij had zorgvuldig gehandeld. In zijn proefschrift schrijft Chabot: „Ik zou haar er nu op wijzen hoe zij in eigen beheer zou kunnen sterven zonder de hulp van een arts.”

U schrijft dat u niet weet of auto-euthanasie tot een ‘goede dood’ leidt. Het kan eindigen met zweren in de mond en doorligwonden.

„Als mensen er uit woede mee beginnen en niet weten hoe ze het moeten doen, kan het beloop gruwelijk zijn. Maar als de mondverzorging goed is, en doorligwonden worden voorkomen, en er zijn wat pilletjes tegen pijn en om ’s nachts te kunnen slapen, dan kan het draaglijk zijn. Ik laat ook het geval zien van een vrouw die na een hersenbloeding in een gesprek met de huisarts besluit om te stoppen met eten en drinken. Haar kinderen verzorgen haar, de huisarts komt elke dag langs.”

Moeten artsen helpen door verzachtende medicijnen voor te schrijven?

„Als dat medisch geïndiceerd is wel. Mensen mogen zelf besluiten om te stoppen met eten en drinken. Ze hebben vervolgens verzorging nodig. Het is de taak van de arts om die te verlenen of te organiseren.”

U beschrijft ook gevallen waarin artsen die hulp weigeren. Of die hun patiënt willen laten opnemen en ze willen dwingen om te eten.

„Die artsen zeggen: het is zelfmoord, daar werk ik niet aan mee. Dat kan. Maar artsen moeten iemand met een doodswens wel behandelen. En behandelen betekent: goed luisteren, uit de strijd blijven. Als ze dat niet doen, lopen ze weg voor hun verantwoordelijkheid. In Nederland is het niet strafbaar om dood te willen. Als mensen wilsbekwaam zijn en ze handelen niet in een opwelling, dan mogen ze niet gedwongen worden tot eten en drinken.”

Mensen kunnen hun arts er ook helemaal buiten laten.

„Dat is voor sommigen een geruststellende gedachte. Met de goede informatie kun je het helemaal zelf. Een vernevelaar om je mond vochtig te houden kun je zo kopen. Aan een goede matras komen is ook niet moeilijk. Slaaptabletjes zijn altijd wel te krijgen. Het is handig om te weten dat het voor de een prettiger is om in één keer met alles te stoppen, en voor de ander om het geleidelijk aan te doen. Je kunt in het begin toch nog wat blijven drinken. Het gevoel van honger zal snel verdwijnen. Bij dorst verschilt dat van mens tot mens.”

En de medicijnenmethode? Moet een arts daar dan bij helpen?

„Als een arts hulp bij zelfdoding wil geven wel. Maar dan is het dus hulp bij zelfdoding, en daar is wetgeving voor. Bij auto-euthanasie moet een patiënt zelf zorgen voor voldoende medicijnen.”