Lebensunwertes Leben

Die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Lebens (1920), was de titel van een traktaat geschreven door professoren Karl Binding en Alfred Hoche. Karl Binding was een zeer bekwame en vernuftige strafrechtswetenschapper. Binding maakte de publicatie van het boek niet mee.

De vernietiging van levensonwaardig leven was de gedachte achter het verplichte euthanasieprogramma van het nationaal-socialisme. Sommigen hebben het vertaald als ‘leven dat niet waard is geleefd te worden’.

Binding was geen aanhanger van het nazisme. Toch constateerden de auteurs hoe verspillend werd omgegaan met het ‘wertvollsten Leben’ (waardevolste leven). Dit is vervuld met ‘sterkste levenswil en grootste levenskracht’. Ze betreurden de slagvelden waarop gezonde jonge mannen aan hun einde waren gekomen. Ook betreurden ze die ‘Idioteninstituten’ waarin met grote behoedzaamheid absoluut waardeloze (wertlose) en negatief te waarderen levens werden verzorgd. Ten slotte kwamen ze tot de conclusie dat ongeneeslijk zieken en krankzinnigen moeten worden gedood. Dat mocht ook gebeuren op grond van een verzoek van familieleden of beslissing van twee artsen en twee advocaten.

Binding zou niet hebben kunnen vermoeden dat zo spoedig zijn theorie aangaande Vernichtung lebensunwerten Lebens zou worden toegepast. Om misverstanden te voorkomen: de nazi-euthanasie heeft niets met de Nederlandse euthanasiewetgeving te maken waarbij niet de overheid maar een patiënt met uitzichtloze ondraaglijke pijn of zijn familie, onder strenge voorwaarden, een euthanasiebesluit mag nemen.

Wat zou ons oordeel moeten zijn over Binding, over nazi’s, over NSB’ers die met deze nazi’s hebben samengewerkt? Wat zou ons oordeel moeten zijn over degenen die de Führer tegemoetkwamen met de toepassing van de ‘Euthanansie-actie’ die Hitler in oktober 1939 schriftelijk had geautoriseerd? Wat zou ons oordeel moeten zijn over meer dan 102.000 joden die uit Nederland waren weggerukt en gedood? Wat zou ons oordeel moeten zijn over de directie van Spoorwegen, leidinggevende NSB’ers in en buiten de Nederlandse politie die keurig uitvoering hebben gegeven aan de wens van de Führer om de joden te laten verdwijnen? Is dat allemaal een beetje grijs? Een beetje fout? Pech, wat een jammerlijke zaak dat bijna vijftig miljoen mensen om het leven zijn gekomen?

De geschiedenis heeft op zichzelf genomen geen moraal: er zijn vele doden en gewonden gevallen in de loop der geschiedenis. Dat is ons morele bewustzijn dat aan de geschiedenis een ziel geeft. En dat geeft aan de gebeurtenissen zin en betekenis. Het markeert het telos van de gebeurtenissen.

De logica van de genocidale gebeurtenissen, dan wel de misdaden tegen de menselijkheid, is zwart en wit. En wie dit wil veranderen, bezondigt zich aan een fundamentele morele overtreding.

Wereldwijd zijn er twee basiscategorieën in de strijd tegen het nationaal-socialisme: de goede en de foute mensen. Wie, met welk motief dan ook, het nazisme heeft geprobeerd te bestrijden, was een goed mens en wie, met welk motief dan ook, met het nazisme heeft samengewerkt, was een slecht mens. Binding was ook een slecht mens. Het feit dat hij als strafrechtswetenschapper indrukwekkende teksten heeft geschreven, neemt niet weg dat zijn theorie over het leven dat het niet waard is geleefd te worden, met de economische lofzang aan de gezonde sterke mannen, van hem een slecht mens maakte. Zijn theorie werd niet misbruikt, maar gewoon gebruikt. Deze theorie, een pervertering van het juridisch denken, heeft de basis gelegd voor de uitroeiingactiviteiten van het nationaal-socialisme.

We zouden als een morele gemeenschap weerloos worden, wanneer we niet in staat zouden zijn om het nationaal-socialisme, met zijn leiders, uitvoerders en helpers als fout te zien. We zouden als morele mensen in staat van ontbinding verkeren als wij niet aan onze kinderen willen doorgeven dat er in de Tweede Wereldoorlog foute en goede mensen hebben bestaan. Dit morele bewustzijn wordt steeds kwetsbaarder, doordat het besef begint te vervagen.

Ook is vaak het beroep op het onderscheid tussen goed en fout in de Tweede Wereldoorlog een van de oorzaken van de morele vervaging. In dit geval lijken we dan op die herder die bij wijze van grap telkens riep: help me, er komt een wolf aan. En op de dag dat een echte wolf aankwam, wilde niemand hem helpen in de veronderstelling dat dit ook een grap was. De politici en opiniemakers die in Pim Fortuyn een nazifiguur hadden gezien, hebben het morele bewustzijn beschadigd.

Terecht merkte Hans Blom, directeur van het NIOD, in zijn afscheidscollege op: „Ik betreur het dat gebeurtenissen uit ‘de oorlog’ zo dikwijls een affaire in de media tot gevolg hebben, omdat de discussie daardoor vaak zo onzuiver gevoerd wordt. Het is de prijs die wij betalen voor het feit dat wij die bezettingsgeschiedenis zo serieus nemen. Het gaat uiteindelijk immers om de essentiële vragen hoe onze samenleving georganiseerd dient te zijn: mensenrechten, vrijheid, democratie. Daarom herdenken wij de oorlogsslachtoffers en vieren wij de bevrijding. En daarom blijft de publieke discussie ‘in de ban van goed en fout’.”

Deze oorlog is niet los te denken van de moraal, omdat de Tweede Wereldoorlog de basis heeft gelegd voor de moraal die we nu hanteren. We staan niet neutraal, omdat we veel hebben te betreuren en te danken aan de oorlog.

Bloms oproep tot behoedzaamheid moeten we serieus nemen als we onze moraal niet willen verliezen. Volgende week wordt herdacht dat Fortuyn vijf jaar geleden in het Mediapark vermoord werd. Fortuyn stond ver van het nazisme. Hij is uiteindelijk slachtoffer geworden van de (moreel) corrupte macht die hoopte door de nazificatie van Fortuyn zijn kritiek te kunnen ontlopen.

Ziet u enige gelijkenis tussen iemand als Binding en Fortuyn? Binding, dat was een echte nazidenker. Fortuyn was een politieke ijsbreker.

En er is geen leven dat het niet waard is, geleefd te worden.