Filiaal Nederland, wie volgt Bank? De

Redacteur NRC Handelsblad

De beurs kleurde overwegend groen deze week. Omhoog, omhoog. De Bank staat te koop, in z’n geheel of in brokken. Koop Nederlandse waar. Alles moet weg. Fokker, KLM, Organon, De Bijenkorf, de HEMA, Kruidvat, Multikabel, Versatel, Wehkamp, VNU, Elsevier, Hoogovens, Rodamco, DAF, P&O Nedlloyd, Frans Maas en NS Cargo gingen voor. Zelfs de beurs is overgenomen.

Nederland is versneld op weg een filiaal te worden. Een bijkantoor. Een buitenpost waar een adjunct-directeur uit een hoofdland op oefent. Dat is ingrijpend. Is het ook schadelijk voor Nederland als zelfstandig land met een zekere ondernemerstrots? Of vinden we het best om mee te spoelen in de wereldeconomie?

Driekwart van de beursgenoteerde bedrijven is al in buitenlandse handen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek stelde vijf jaar geleden bovendien vast dat Nederlandse bedrijven in buitenlandse handen tussen 1990 en 2000 beter presteerden dan bedrijven in Nederlandse handen. En, ‘Nederland’ koopt ook veel overzee.

Toch is de huidige overnamestrijd rond ABN Amro wel heel symbolisch. De grootste bank van Nederland houdt op te bestaan. Al snel ging de kalmerende conclusie rond dat er niet veel zou veranderen. Er verdwijnen 23.600 banen als het aan opkoper Barclays ligt, „maar de meeste in Groot-Brittannië”. En het hoofdkantoor komt naar Amsterdam. Mooi voor de werkgelegenheid.

Van tweeën een. Of we zijn blije, misschien wat naïeve wereldburgers en we wachten op instructies uit Londen, New York of New Delhi over producten en diensten, tarieven, banen en nog een paar details. Of we vragen ons als land af of er soorten werk en deskundigheid zijn die we in eigen land willen houden. In Parijs en Londen hoeven ze daar niet over na te denken. Europa en de interne markt vinden ze daar prachtig, maar een nationale bank-, technologie-, luchtvaart- of energiekampioen moet er wel zijn. En blijven.

In Nederland hebben wij het er niet over. Zolang er maar Verkade op de koekjes staat, troosten we ons met sprookjes en laten we het kabinet honderd dagen op snuffelstage gaan. Stel Barclays wint, dan zullen hier best bijkantoren blijven met dat groen-gele logo. Als Barclays zijn aankoopsom wil terugverdienen, en dat moeten ze anders worden ze zelf opgegeten, dan gaan ze even agressief boetes wegens rood staan opleggen als in Engeland. Zo nodig met een groen-geel vlaggetje boven de deur. In eigen land hebben ze te maken met een groeiend consumentenprotest tegen die botte overdraft fees. Barclays is ook de bank die je in Engeland tijdens het eten blijft bellen om hun een dure creditcard aan te smeren.

Sir John Varley (die titel kan niet uitblijven na zo’n scalp voor Albion) zegt dat ie naar Amsterdam verhuist omdat ie daar zo graag komt. En omdat daar straks het hoofdkantoor staat. Gelooft iemand dat echt? Natuurlijk kan hij op zijn vrije zaterdag zijn van achter hoogopgesneden broeken laten snijden in Jermyn Street. Maar wat was een van de argumenten voor de Britse Financial Services Authority om het toezicht te claimen, en De Nederlandsche Bank in de kou te zetten? Dat de board (naar Brits model de gecombineerde raad van bestuur en raad van commissarissen) in Londen zal vergaderen. Het spel en de knikkers zijn in Londen. Het Amsterdamse hoofdkantoor staat over twee jaar te huur. En als een andere ploeg opknippers wint nog eerder.

Voor de wereldwijde hoofdkantoren van Shell en Unilever in Nederland moet op termijn ook worden gevreesd nu zij de Britse one tier board hebben doorgevoerd. Den Haag en Rotterdam zijn niet de plekken waar de boys zaken doen. Beide olieboeren zijn al langer wereldspelers. Juist omdat bankieren raakt aan de ziel van naties is de kleine thuismarkt voor ABN Amro een grotere handicap. Als je dan een minder briljante directie hebt en de beurskoers komt jaren niet van zijn plaats dan ben je prooi. Wie topsport speelt en vaker verliest degradeert.

Is het erg voor Nederland? De klanten kunnen in theorie een meer efficiënte opvolger verwachten. In de praktijk vooral een agressievere. Bij de resterende andere banken zal de kippendrift ook toeslaan. De Postbank is al jaren een merk en niet meer die attente Postbank van tien jaar geleden. Was het beter geweest als Postbankeigenaar ING was samengegaan met ABN Amro om een Nederlandse bankreus te vormen?

De twee kennen elkaar al jaren. Maandenlange gesprekken hebben niets opgeleverd. Het was goed geweest voor het gewicht van Amsterdam als financieel topcentrum van het tweede echelon binnen Europa. En vooral om hoogwaardige werkgelegenheid vast te houden. Met het verder afkalven van de Zuidas als Money Lane zullen meer slimme advocaten, accountants, ict’ers naar steden als Parijs, Londen, Hongkong en New York verdwijnen. En vergeet de hoogwaardige koks niet.

ING had er geen zin in. Met drie Belgen, onder wie de voorzitter in de raad van bestuur, ligt het eventuele Nederlandse belang daar ook wat anders. Als het uit Brussel bestuurde Fortis mede daardoor de Nederlandse poot van ABN Amro kan kopen, is de Belgische wraak zoet. Ooit wilde ABN Amro-voorman Groenink de Generale Bank inlijven. Nu zou België met 3-0 winnen. Zinloos gewapper met oude vlaggen of een realiteit die elders meer telt dan hier?

Het kabinet betreedt het Europese speelveld juist weer met een ongepassioneerde ‘wat zit er in voor de Nederlandse burger’-blik. Dan kan het niet tegelijkertijd stilzwijgend de financiële infrastructuur laten aftuigen.

Misschien een goed idee de veelbesproken Banentop, die vastzit op het niet zo boeiende ontslagrecht, te herprogrammeren als een top van alle Nederlandse economische partners over ‘Wat is de Nederlandse Economie’?

Wat moeten we echt houden en daarom sterker maken? Een paar antwoorden dringen zich op: onderwijs, kennis, fundamenteel onderzoek, innovatie, slimme burgers op alle niveaus. Ja, ook een goed vestigingsklimaat, maar kwalitatief, niet in de sociale race to the bottom die het haastkapitaal zo graag ziet.

Zou daar het Beleidsprogramma van Balkenende IV over mogen gaan? Kunnen ‘onze’ pensioenfondsen (ABP, PGGM en de rest) meekomen naar de Banentop om na te gaan of we maximaal pensioenrendement kiezen boven een beetje Nederlands bedrijfsleven?

opklaringen@nrc.nl