De Randstad moet worden gered

Wat Seoel is voor Korea, is de Randstad voor Nederland. Er wordt het meest verdiend en er wonen de meeste mensen. Er zijn de meeste grote steden, de grootste havens en belangrijkste universiteiten. Voor buitenlandse investeerders is de Randstad het meest aantrekkelijke vestigingsgebied. 45 procent van het bruto binnenlands product wordt er verdiend. De Randstad is de mainport voor Nederland. Het gebied is de sleutel tot de nationale welvaart en dient politiek en bestuurlijk absolute prioriteit te krijgen.

Wie dit hardop zegt, krijgt in bestuurlijke kring nog steeds afkeurende reacties. Het is vloeken in de kerk van de voormalige Republiek der Zeven Provinciën. In Nederland zijn provincies, regio’s en grote steden immers van oudsher gelijken onder elkaar. Consensus, egalitaire verhoudingen, plaatselijke autonomie en afkeer van centralisme zijn er historisch diepgeworteld. Het binnenlands bestuur is de bakermat van het poldermodel.

Intussen kent de Randstad wel de grootste problemen in vergelijking met andere regio’s. De infrastructuur is er gevaarlijker verzwakt dan elders: wegen, spoorlijnen, openbaar vervoer. Het openbaar bestuur is er versnipperd en onmachtig om schaalproblemen op te lossen. Economisch worden er vele kansen gemist. Uitgerekend het belangrijkste gebied van Nederland kent geen eigen politieke of bestuurlijke organisatievorm, zoals in andere stadsconglomeraties in de wereld. Het sterkste bestuur wordt er gevormd door de vier grote steden, die functioneel met elkaar concurreren. De drie provincies leggen het in invloed, gezag en financiële mogelijkheden ruimschoots tegen hen af. De kleinere gemeenten sluiten noodgedwongen onderling het ene na het andere samenwerkingsverband. Een gemiddelde gemeente in Zuid-Holland heeft er 27. De landelijke overheid is inhoudelijk verkokerd.

De Randstadburger staat erbij (in de file) en kijkt ernaar. Zijn democratische invloed is bestuurlijk even versnipperd als de Randstad zelf. De meeste organen waarop hij mag stemmen, dragen geen directe bestuurlijke verantwoordelijkheid voor de problemen die hij ervaart. Het resultaat is frustratie, stagnatie en verstopping, dagelijks waarneembaar voor wie tussen Rotterdam en Amsterdam reist.

Dat er iets moet gebeuren, is al jaren iedereen duidelijk. Of dat een nieuw te vormen Randstadprovincie is, hoeft niet op deze plaats te worden beslist. Een zware adviescommissie onder leiding van oud-premier Kok vond eerder dit jaar overigens op zakelijke gronden van wel.

Het kabinet volgt de lijn die de Oeso eerder dit jaar aanbeval. Pak eerst projectmatig onder centrale regie de problemen aan: verkeer, openbaar vervoer, investeringsklimaat, huisvesting en toerisme. Maak één minister verantwoordelijk. En trek conclusies over bestuurlijke hervorming uit de opgedane ervaringen. Volgens de Oeso zijn die essentieel. Zo heeft de Randstad grotere stadsregio’s nodig. Dat kan door de randgemeenten selectief samen te voegen met de vier grote steden. Géén van de vier grote steden in de Randstad is immers vanzelfsprekend dominant. Dat is in de stadsregio’s Stuttgart, Stockholm of Seoel anders. De provincies zouden zich met de tussengebieden moeten bezighouden. Een Randstadprovincie zou op langere termijn een natuurlijk gevolg kunnen zijn. De vorming daarvan kan vervolgens leiden tot een fusie van provincies in het noorden, oosten en zuiden. Het recept is bestuurlijke consolidatie op Randstadmaat, met gelijktijdige opwaardering van een regionale democratie met meer directe inspraak.

Aan minister Camiel Eurlings (Verkeer en Waterstaat, CDA) de taak om in de belangrijkste regio van Nederland de taaie problemen van versplintering, verstopping en onmacht op te lossen. Daarbij moet hij onder ogen zien dat bestuurlijke hervormingen niet kunnen ontbreken. Dat hoeft (nog) geen Randstadprovincie in te houden. Maar die kan ook niet worden uitgesloten.