Plaats voor kritiek

De Amerikaanse boekenrecensenten zijn bezorgd. Ze stellen vast dat Amerikaanse kranten steeds minder plaats inruimen voor diepgravende kritieken. Daarom is de National Book Critics Circle een campagne begonnen ‘to save book reviews.’

Ook in Nederland zou zo’n campagne bepaald geen kwaad kunnen. Boekrecensies zijn een langzaam uitstervend genre. Deze krant en zijn grote broer van de avond houden het relatief nog lang vol, maar de meeste andere kranten en weekbladen hebben de handdoek allang in de ring gegooid. Af en toe wordt er nog een Amerikaanse roman besproken, maar Nederlandstalige literatuur wordt nauwelijks nog kritisch gevolgd. Het ooit zo gevreesde boekenkatern Cicero van De Volkskrant telt op sommige vrijdagen niet meer dan één schamel bespre-kinkje van een Nederlandse roman. Hoe komt dit? En is dit erg?

Om met de eerste vraag te beginnen: een aantal elkaar versterkende tendensen liggen eraan ten grondslag. Hoofdredacties van kranten willen liever niet al te veel letters in hun krant. Dat ziet er zo grijs uit. Liever plaatjes, lijstjes en schemaatjes. Bovendien speelt het oude vooroordeel van de pocketlezers mee dat die hele Nederlandse literatuur niet zo veel voorstelt.

Bovendien zijn diepgang en, vooral, kritiek uit de mode. Je ziet het ook bij toneel- en theaterbesprekingen. Liever plaatst men een enthousiasmerend interviewtje vooraf dan een kritische evaluatie na afloop. Alleen voetbalwedstrijden worden achteraf nog kritisch gerecenseerd.

En ja, dat is erg. Het is erg voor de literatuur, want dwarse, diepgravende kritiek houdt haar levend, zelfs in de gevallen dat je de recensent in kwestie dood zou wensen. Het is erg omdat het een symptoom is van dezelfde vervlakking die op televisie de norm is geworden, waar zelfs sterjournalisten als Pauw en Witteman avond na avond weinig meer doen dan een beetje gemoedelijk babbelen met Frans Bauer en Filip Dewinter.

Maar het is vooral erg omdat het een symptoom is van het klimaat waarin kritiek gelijk wordt gesteld aan negativistisch gezeur. Die VOC-mentaliteit. Toch?

Ilja Leonard Pfeijffer

Romancier en dichter.