‘Onze maffia is bij jullie kind aan huis’

In de roman‘Gomorra’ beschrijft Roberto Saviano de schokkende wereld van de maffia. Alles is gebaseerd op politiedossiers en op persoonlijke ervaringen van de in Napels geboren auteur.

Afrekening met de ouders van een jongeman die de camorra wilde verlaten, Napels, 29 april 1998 Foto Ciro Fusco Through the blood splattered and shattered windscreen a Carabiniere military policeman stands guard alongside the car of Raffaele Ciotola,54, and his wife Maria Rosaria Abba, 48, who were shot dead by assailants in the Soccavo district of Naples 29 April. The couple were shot dead by the Camorra, the Mafia-like organized crime society that operates in the Naples region, in revenge for their son Mario Ciotola's renouncemen of the Camorra. AFP

Tot op het laatste moment is onduidelijk of en waar hij te spreken is. Dan het telefoontje. ,,Ik ben in de buurt, voor de Amerikaanse ambassade.’’ We ontmoeten elkaar uiteindelijk bij de ingang van de Romeinse bioscoop Barberini. Een gepantserde limousine komt voorrijden. Een lange en een dikke lijfwacht stappen uit en inspecteren de omgeving. Dan Roberto Saviano: 28 jaar, schrijver, bedreigd door de meedogenloze Napolitaanse maffia. Vorig jaar mei publiceerde hij de roman Gomorra. De titel verwijst naar het oudtestamentische Sodom en Gomorra en naar de naam van de Napolitaanse maffia: de camorra.

Gomorra is Saviano’s eerste boek. Er zijn in een jaar 700.000 exemplaren verkocht in Italië. In vele landen zijn vertalingen in voorbereiding en deze maand is de Nederlandse versie verschenen. Het boek is een aanklacht tegen de Napolitaanse camorra en de andere Italiaanse maffia’s. Het is een angstaanjagend relaas ook over hoe Napels en omgeving in dertig jaar zijn uitgegroeid tot de grootste illegale afvalstortplaats van Europa. Saviano schetst hoe de camorra de internationale cocaïnehandel, de Italiaanse bouw, de textiel, de regionale politiek, de wapenhandel en de handel met China steeds meer domineert.

Het boek is een waarschuwing aan Europa. De Italiaanse maffia’s zetten meer dan honderd miljard euro per jaar om en doen dat al lang niet meer alleen in Italië, maar overal en ook in Nederland. ,,Camorristi zien zichzelf als zakenlieden. Ze respecteren wetten zolang ze winst bevorderen. De onderneming heeft volgens hen altijd gelijk en mag alles uit de weg ruimen wat de winst beperkt. Politici willen vaak doen geloven dat maffia buurtcriminaliteit is. Maar het is kapitalisme in zijn puurste vorm.’’

Ik trek het zware portier van de gepantserde wagen dicht en neem plaats naast de vriendin van Saviano. We rijden honderd meter en stoppen bij een restaurant. Een beveiliger gaat met ons mee naar binnen. De ander volgt de vriendin die wat wil gaan winkelen.

Zoals de camorrabazen, over wie hij schrijft, altijd op de vlucht zijn voor de politie en telkens op een andere plek onderduiken, zo treft Saviano na het succes van zijn boek hetzelfde lot: een bedreigd leven beschermd door bodyguards.

,,Ik geloofde niet in deze consequenties, toen ik het schreef. Ik dacht ook niet een symbool te worden van de strijd tegen de camorra. Maar het is duidelijk dat alles is veranderd. Zelf kun je wennen aan het idee dat je dit leven moet leiden, maar je kunt niet wennen aan het idee dat anderen, zoals je vriendin en familie, wegens jouw schuld ook in deze omstandigheden moeten leven. De familie moet antwoord vinden op deze druk en op groeiend wantrouwen van de omgeving.’’

Kwaadheid

Saviano schrijft uit woede, zegt hij. ,,Ik heb geen enkel nobel motief. Alleen kwaadheid. Ik wil vertellen hoe de zaken ervoor staan. Mijn lot als jongere in Napels was voorbestemd: of emigreren naar Noord-Italië, of als soldaat meedoen aan een buitenlandse missie, of kiezen voor dat andere front, de camorra. Hoop op normaal werk is er niet voor iemand die, als ik, filosofie heeft gestudeerd.’’

Niet kiezen voor emigratie, het leger of de camorra, betekent leven in een situatie met problemen. ,,En in die toestand voel je een gemis. Wat elders een recht is – vrijheid, veiligheid en werk – is dat hier niet. Je zoekt een vervanging voor die gebreken en dat is voor mij het schrijven.’’

Het schokkende verhaal rammelt de lezer door elkaar. De ene scène is nog wreder dan de andere. Minderjarigen in kogelvrij vest die als schietschijf worden gebruikt om ze te harden. Gezichten van ‘verraders’ of vijanden die kapot worden geschoten. Een hoofd dat met een decoupeerzaag wordt afgesneden. Een container in de haven van Napels die zwevend door de lucht openschiet en tientallen lijken van Chinezen laat vallen. De lezer kan zich niet troosten met de gedachte ‘het is maar een roman’. Want alles is gebaseerd op de werkelijkheid, op politiedossiers en op persoonlijke ervaringen van schrijver Saviano, die geboren en getogen is in Napels.

,,Ik ben op een heel eenvoudige manier begonnen met het schrijven over de camorra. Ik hoefde slechts te observeren in mijn eigen omgeving. Een enkele keer heb ik een baantje genomen om dichterbij te komen. Ik was assistent-fotograaf, waardoor ik kon fotograferen op de bruiloften van camorrabazen. De afgeluisterde gesprekken heb ik gewoon in de gerechtelijke stukken gevonden.’’

Terwijl Saviano als fotograaf werkzaam was in de Napolitaanse wijken Secondigliano en Scampia, brak daar in 2005 een bloedige drugsoorlog tussen twee clans uit. Binnen een paar weken vielen er tachtig doden. Saviano luisterde naar zijn politiescanner en was vaak eerder dan de politie op de plek van het misdrijf om de gruwelen te aanschouwen en met omstanders te spreken. ,,In die dagen vielen er meer doden per dag in het Zuiden van Italië dan in het centrum van Bagdad.’’

En toch is Gomorra een roman. En geen journalistiek verslag, zo beklemtoont Saviano telkens weer tijdens het gesprek. ,,Het was noodzakelijk om de vorm van een roman te gebruiken, want ik wilde de mythe beschrijven van de boss. De mythe die de boss ook rond zichzelf creëert. Zo is de dood niet een gevaar van zijn werk maar een deel ervan. Het is niet iets wat kan gebeuren, maar moet gebeuren. Het is als bij de fundamentalistische martelaren. Ik voel dat er in de landen rond de Middellandse Zee een overeenkomst is op dit gebied. Die hang naar martelaarschap, die fascinatie voor de dood. Dat is ook de camorra. Zoals de camorra ook opkomt voor zijn leden. Wie de gevangenis indraait krijgt een toelage, een deel voor de camorrist en een deel voor de familie. De camorra biedt zekerheid. De sociale voorzieningen binnen de camorra zijn in veel gevallen zelfs beter georganiseerd dan in de haperende Italiaanse verzorgingsstaat.’’

Gomorra verscheen in een eerste oplage van 5000 exemplaren. De uitgever had er geen grote plannen mee. Maar Saviano trok er Italië mee rond, hield voordrachten op scholen. Jongeren hebben elkaar erover verteld. ,,Toen het boek na vijftien dagen uitverkocht was, stond er zelfs een jochie aan mijn deur. Die vroeg om een exemplaar, zo graag wilde hij het lezen. Ik ben daarvan geschrokken. Er is honger naar deze verhalen. Want deze verhalen onderga je, maar begrijp je niet. Of als je ze begrijpt dan zie je er alleen een mythe in.’’ Daarnaast fascineert het boek degenen die gewoon gegrepen zijn door misdaadromans. ,,Niet iedereen leest het om er schande van te spreken. Er is ook het plezier om te zien hoe de crimineel schiet en bloed laat vloeien. Dat heb ik er bewust ingestopt. Als je niet de mythe van de boss erkent, begrijp je het succes van de camorra niet.’’

De Napolitaanse maffia controleert hele wijken van Napels, dorpen en steden; maar heeft ook een miljardenomzet in de bouw, de handel, de textiel, de horeca, de wapenhandel, de afvalverwerking en de drugs. Net als de ‘ndrangheta, de Calabrese maffia, is de camorra actief in Noord- Italië, in Oost-Europa en volgens Saviano ook in Noord-Europa en in Nederland.

,,De camorra heeft geïnvesteerd in gokpaleizen en casino’s. Hun kartels maken dankbaar gebruik van de liberale softdrugspolitiek in Nederland. Via de coffeeshops bestellen ze enorme hoeveelheden hasj die ze vervolgens naar de rest van Europa exporteren. Alle grote onderzoeken van de laatste vijf jaar naar drugshandel vanuit Napels hebben een Nederlands aspect. Het laatste onderzoek heet Tiro Grosso, (Grote Trek). Er blijkt dat de ‘ndrangheta volop profiteert van de mogelijkheid om in Nederland brievenbusmaatschappijen op te zetten die worden gebruikt bij het witwassen van crimineel geld.’’

Militaire controle

Nederland, zo stelt Saviano, is een open haven voor de hasj in Europa. De camorra reist permanent op Nederland. ,,In Nederland is het moeilijk de camorra waar te nemen, omdat ze er geen militaire controle uitoefent. Er zijn geen Italianen die op elkaar schieten in de Nederlandse straten. Maar de camorra is er.

,,Nederland zou moeten erkennen dat liberalisering van de softdrugs geen zin heeft als je als land alleen staat. Je bevoordeelt er alleen de criminele kartels mee. Alleen door drugs op Europees niveau te liberaliseren zou je het de drugskartels moeilijk kunnen maken.’’

Volgens Saviano steekt Nederland de kop in het zand, omdat het daar belang bij heeft. ,,Centrum van de hasjhandel zijn, betekent dat er dagelijks enorme kapitalen Nederland binnenstromen.’’ Geld dat wordt witgewassen en wordt geïnvesteerd in de bouw, in de horeca. Geld dat werkgelegenheid en groei creëert.

,,Zolang landen geen last hebben van criminaliteit op straat, kan het ze niks schelen waar al dat geld vandaan komt. De camorra weet dat en vermijdt in het belang van de handel overlast gevende criminaliteit in Nederland. Nederland moet begrijpen dat de camorra niet enkel een Italiaans probleem is. Het is een probleem dat de economie van veel andere landen aangaat. Als een land wordt geïnfiltreerd door de camorra, worden uiteindelijk de vrije economie en de democratie bedreigd. Zoals rond Napels, waar tientallen gemeentebesturen zijn ontbonden vanwege maffia-infiltratie en waar de camorra de lokale economie totaal beheerst.’’

Saviano strijdt, maar of het veel zal veranderen weet hij niet. ,,Ik zie de toekomst somber in. Het gaat niet om het verslaan van de individuele maffiafamilies. Dat lukt wel. Of ze vermoorden elkaar of ze worden gearresteerd. Maar dat betekent niet dat je ze verslaat. De Napolitaanse camorrafamilie Di Lauro zit inmiddels bijna in zijn geheel in de gevangenis. Maar het criminele netwerk dat ze hadden opgezet, is overgenomen door nieuwe leiders en wordt verfijnd. Dat is het ongelooflijke. ’’

Roberto Saviano: ‘Gomorra. Een reis door het imperium van de Camorra’. Rothschild & Bach, 351 blz. € 18,90