NAVO schrikt van opschorting wapenverdrag door Poetin

De aankondiging van president Poetin dat Rusland een belangrijk ontwapeningsverdrag opschort bevestigt voor de NAVO de nieuwe, harde lijn van Moskou.

Het Westen weet het sinds gisteren zeker: er waait weer een koude wind uit het Oosten. De toespraak van Vladimir Poetin in München van enkele maanden geleden waarin hij fel uithaalde naar de Verenigde Staten was geen incident.

De rede tot de natie waarin de Russische president gisteren de opschorting aankondigde van het verdrag voor Conventionele Strijdkrachten in Europa (Conventional Forces in Europe, of CFE), een van de meest markante ontwapeningsverdragen met de NAVO, was een bevestiging van de nieuwe, harde lijn uit Moskou. „De boodschap heeft tot grote bezorgdheid en teleurstelling geleid”, zei NAVO-chef Jaap de Hoop Scheffer gisteravond.

Eén ding is nu wel duidelijk voor het Westen: Rusland, de afgelopen jaren economisch zo veel sterker geworden, wenst serieus genomen worden. Bij de NAVO-ministers van Buitenlandse Zaken die uitgerekend gisteren in het Noorse Oslo bijeen waren voor hun jaarlijkse tweedaagse informele ontmoeting, overheerste aanvankelijk nog de relativering. Condoleezza Rice, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, verklaarde dat ze eerst wel eens van haar Russische ambtgenoot Sergej Lavrov, die later op dag bij de NAVO-ministers zou aanschuiven, wilde horen wat Poetin nu precies had bedoeld.

In soortgelijke bewoordingen liet NAVO secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer zich uit. Ook hij wilde opheldering alvorens te oordelen. Anders gezegd: van Lavrov wilde men graag het eigen vermoeden danwel de hoop bevestigd zien dat Poetins toespraak vooral retoriek voor intern, nationaal gebruik was. Het tegendeel was het geval, bleek enkele uren later.

In plaats van de woorden van Poetin af te zwakken zette Lavrov in Oslo nog wat extra uitroeptekens bij diens toespraak. Er was sprake van „een ongezonde situatie’’ zei hij na afloop van zijn gesprek met de ministers van het bondgenootschap tegen de pers. „De militaire infrastructuur van de NAVO is bezig op te kruipen naar de Russische grenzen’’ en de verdedigingsorganisatie is „nog altijd op zoek naar een vijand”. De politiek van de NAVO leidde volgens hem „niet alleen tot een verwijdering tussen staten, maar ook tot een splitsing binnen staten”.

Achter de gesloten deuren van de conferentiezaal had Lavrov eerder een tien minuten durende filippica gehouden tegen de plannen van de VS om op Pools en Tsjechisch grondgebied te bouwen aan het ruimteschild tegen vijandige raketten. „Een buitengewoon geharnast verhaal”, aldus de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen . „Er bestaat geen enkele serieuze dreiging die dit rechtvaardigt”, zei Lavrov op zijn persconferentie. De Russen zien de bouw van de verdedigingsinstallatie vooral als een bedreiging aan hun adres. Een vrees die Condoleezza Rice gisteren bij aankomst naar het rijk der fabelen had verwezen. „Het idee dat zo’n tien raketten en een paar radars in Oost-Europa het Russische strategische afschrikkingsysteem bedreigen is totale onzin en iedereen weet dat.”

Het informele gesprek van gisteren in de zogeheten NATO-Ruslandraad, het vijf jaar oude overlegorgaan tussen de militaire alliantie en de Russen, was van de zijde van het Westen bedoeld om opheldering te verschaffen over de plannen voor het wapenschild. Vorige week was in Brussel op lager niveau al een soortgelijke poging ondernomen. Lavrov toonde zich niet tevreden met de uitleg. Volgens hem had de NAVO „geen gedetailleerd antwoord” kunnen geven op de vraag of de Russen het raketschild werkelijk niet als een bedreiging hoefden te zien.

Een verwijt dat aan westerse kant de vraag opriep wat de Russen dan nog meer willen weten. Als het aan de Amerikanen ligt wordt er met Rusland samengewerkt. Maandag nodigde de Amerikaanse minister van Defensie Robert Gates de Russen uit voor een bezoek aan Californië waar een soortgelijke raketverdedigingsbasis wordt gebouwd als die welke voor Polen staat gepland.

Wat Poetin en Lavov met hun harde taal wel bereikt hebben is dat de discussie tussen de NAVO landen onderling over de noodzaak van het Amerikaanse raketsysteem in Polen en Tsjechië voorlopig aanzienlijk geluwd is. De Duitse sociaal-democratische minister van Buitenlandse Zaken, Frank-Walter Steinmeier, één van de critici van de Amerikaanse plannen, toonde zich teleurgesteld over de boodschap van Poetin. „Dit is een stap in de verkeerde richting.” Hij waarschuwde voor „een spiraal van wantrouwen tussen Rusland en de VS”.

Hoe nu verder? Een moratorium op een ontwapeningakkoord aankondigen, zoals Moskou doet, is iets anders dan het ten uitvoer brengen. Rusland en de NAVO blijven binnen en buiten officiële fora met elkaar praten. De Hoop Scheffer zei gisteren diverse keren: Rusland en de NAVO waren het niet met elkaar eens, maar daarom was het juist zo goed de meningsverschillen uit te praten. Maar bij de NAVO weet men sinds gisteren ook dat zicht op consensus is in jaren niet zo ver weg is geweest.