Kom maar bij ons aan tafel

Willem-Alexander, die vandaag 40 wordt, en Máxima bouwen aan een netwerk.

Onder meer door bij hen thuis etentjes te houden.

’s Avonds is het een van de donkerste plekken van Nederland, de oprijlaan naar villa De Eikenhorst waar prins Willem-Alexander en prinses Máxima met hun dochters wonen. Bij de ingang van het terrein laat je je paspoort zien. Eerder heb je al je cv opgestuurd naar een persoonlijk medewerker van de prins of de prinses.

Het pad door het bos bij Wassenaar leidt naar de villa, waar Máxima in de huiskamer zit, naast de open haard, een omslagdoek om haar schouders. Aan de muur hangt een wit polyester reliëf van kunstenaar Ad Dekkers. Een cadeau van Máxima aan Willem-Alexander bij hun huwelijk in 2002.

Bijna elke maand, op een maandag, komen vijf of zes mensen dineren op De Eikenhorst. Ze worden uitgenodigd door een persoonlijk medewerker van de prins of de prinses. Die vertelt dat Willem-Alexander en Máxima kennis willen maken met mensen van hun eigen generatie. Thuis. Informeel.

Willem-Alexander bereidt zich voor op het koningschap. Hij en Máxima bouwen aan een netwerk van invloedrijke mensen. Want zolang zal het niet meer duren voordat koningin Beatrix aftreedt. Volgend jaar, wordt gezegd. Als de verbouwing van het Paleis op de Dam klaar is. De etentjes houden ze thuis, omdat ze openheid willen uitstralen: ‘Kom maar bij ons binnen’.

Sinds eind 2004 zijn bijna honderd mensen te gast geweest op De Eikenhorst. Soms werd hun gevraagd om niet met buitenstaanders over het diner te spreken. Maar soms ook niet. Een aantal mensen wilde wel off the record aan dit artikel meewerken. Anderen vonden dat ze er alleen over konden praten, „in grote lijnen”. Martijn van Dam, Tweede-Kamerlid voor de PvdA, zei: „Ik heb het als privé ervaren.”

Tijdens de diners zeiden de meeste gasten ‘u’ tegen de prins en de prinses. Een enkeling zei ‘je’. Arjo Klamer (1953), hoogleraar culturele economie in Rotterdam: „Aan het eind van de avond voelde het geforceerd om u te zeggen.” Meestal vertrok het personeel na het diner. En als prinses Amalia (3) dan onverwacht bovenaan de trap verscheen, bracht Máxima haar terug naar bed. Andere keren mochten Amalia en haar zusje Alexia (1) nog even beneden komen als de gasten er net waren. Er waren gasten die iets voor hen hadden meegebracht. Een draaitol, een boekje – meestal een boekje.

De diners hebben thema’s. Ze gingen over politiek, ondernemen, openbaar bestuur en cultuur. Over cultuur praatten de prins en de prinses met een cultureel econoom, de leider van een theatergezelschap, de directeur van debatcentrum de Balie en een kunstredacteur van een krant. Aan het begin van die avond zei Willem-Alexander dat hij het niet over geld of een tekort daaraan wilde hebben. Daar hadden de kunstenaars die op het vorige diner waren uitgenodigd vooral over gepraat.

Deze avond gingen de gesprekken over het nut van kunstsubsidies. Hoe je betrokkenheid bij kunst kunt vergroten. Wat de waarde van kunst kan zijn in de moderne maatschappij. Volgens Arjo Klamer zei prinses Máxima dat ze moderne kunst van nu soms saai vindt. De prins en de prinses opereerden als team, vond hij. „Máxima heeft de energie en het enthousiasme, maar verwijst duidelijk naar Willem-Alexander. Dan zegt ze: „Daar denk jij toch anders over?”

De huiskamer, waar de gesprekken beginnen, is klassiek ingericht, met in het midden een open haard. De houten tafel in de eetkamer is groot genoeg voor tien mensen. Engelse fijnschilders hebben het – Chinese – behang met de hand beschilderd. Vogels zijn precies boven de deurlijsten geplaatst, waardoor het lijkt alsof ze op een tak zitten.

Aan het begin van de avond neemt Willem-Alexander de leiding, zegt Jaap Maljers (1961), medisch ondernemer en eigenaar van privé-klinieken in Nederland. Hij was een jaar geleden in De Eikenhorst, op een avond met ondernemers. Willem-Alexander en Máxima waren nog niet in de huiskamer toen de gasten binnen kwamen. Ze brachten de kinderen naar bed. Toen ze beneden kwamen, zagen ze er ontspannen uit, zegt Jaap Maljers. „Ze waren net terug van een reis naar Argentinië.” Willem-Alexander zei dat iedereen vrijuit kon spreken, dat het diner informeel zou zijn. „De sfeer was direct goed. Het was eigenlijk heel gewoon en gezellig.”

Jaap Maljers weet niet meer wat er gegeten werd. Bijna niemand van de mensen die voor dit artikel geïnterviewd zijn, herinnert zich dat nog. „Ik dacht soep, en dan vis of vlees”, zegt de één. „Het toetje was iets met chocola”, zegt de ander. „Klassiek, de Hollands-Franse keuken”, herinnert Martijn van Dam zich. Het is nooit over done. De wijn, dat weet Jaap Maljers nog wel, was erg goed. Een rode wijn uit Argentinië, Máxima had hem zelf meegenomen.

Met de diners, negentien tot nu toe, doen Willem-Alexander en Máxima mee aan een familietraditie. Koningin Beatrix en prins Claus gaven ook etentjes, op kasteel Drakesteijn. Maar de gasten zijn niet dezelfde. Bij Willem-Alexander zit een nieuwe generatie aan tafel. De meesten zijn ongeveer even oud, of iets ouder dan de prins, die vandaag veertig jaar wordt.

Vanaf het moment dat zijn officiële opleiding klaar was, is Willem-Alexander door zijn secretaris Jaap Leeuwenburg steeds in contact gebracht met mensen van zijn eigen leeftijd. Als de prins op werkbezoek ging, mochten de directeuren en andere ‘hotemetoten’ zich niet te lang laten zien. Of soms helemaal niet. Dat leidde wel eens tot discussies met koningin Beatrix. Van de mensen met wie de prins praatte, had zij nog nooit gehoord. Waren die wel belangrijk?

De secretarissen van de prins en de prinses werken zoals de redactie van een talkshow. Ze zoeken naar mensen die interessant zijn door een boek dat ze hebben geschreven, door een opmerkelijk onderzoek dat ze hebben gedaan, een nieuw bedrijf dat ze zijn begonnen. En die nodigen ze dan uit. Tijdens de diners letten ze goed op of iedereen wel genoeg aan het woord komt. Sommige genodigden zijn zo druk aan tafel dat de anderen niets meer zeggen. Dan helpen zij die mensen: vertelt u eens, u heeft hier toch een proefschrift over geschreven, wat vindt u van deze kwestie? Maar net als bij televisieprogramma’s: wie zich niet goed weet te presenteren, hoeft niet meer terug te komen. Die is een ‘miskoop’.

Het is de bedoeling dat Willem-Alexander en Máxima op deze manier mensen leren kennen die nu, of over een tijdje, belangrijke posities hebben in de samenleving. Bij ontvangsten en partijen zijn niet alle gasten dan vreemden voor hen. En de prins en de prinses kunnen laten merken dat ze van alles op de hoogte zijn. Ze kunnen mensen uit hun netwerk ook benaderen als ze meer willen weten over iets dat speelt in de samenleving. Bij geen van de geïnterviewden was dat tot nu toe al gebeurd.

Maar de diners hebben nog een ander belangrijk doel. De medewerkers van de prins en de prinses hopen dat de mensen die op De Eikenhorst zijn geweest aan hun vrienden en collega’s enthousiaste verhalen over Willem-Alexander en Máxima zullen vertellen. Tijdens de diners wordt ook draagvlak gecreëerd voor het koningschap van Willem-Alexander. Zonder draagvlak geen monarchie. Dat is de strategie erachter.

De eerste serie etentjes was met jonge politici van gevestigde partijen. Met mensen dus die straks kunnen beslissen over voortzetting van de monarchie. Van de PvdA werden, op voorspraak van Wouter Bos, de Tweede Kamerleden Martijn van Dam en Nebahat Albayrak uitgenodigd en de wethouders Lodewijk Asscher (Amsterdam) en Paul Depla (Nijmegen). Mensen van wie verwacht werd dat ze wel eens minister of staatssecretaris zouden worden. Nebahat Albayrak, nu staatssecretaris, kon alleen helaas niet komen.

Werkt de strategie?

Arjo Klamer zegt dat hij na het diner positiever gestemd is over het koningshuis dan voorheen. „Ik ben hun gast geweest, ik heb daar aan tafel gezeten en ze hebben mij serieus genomen.” Toen hij na elf uur ‘s avonds wegreed bij De Eikenhorst was hij „ontzettend vrolijk”. Hij zegt: „Ze gedroegen zich als nieuwsgierige studenten.”

Jaap Maljers vertelt dat mensen in zijn omgeving kritisch zijn over het koningshuis. En bij hemzelf, zegt hij, komt de monarchie ook niet voor in zijn ‘blauwdruk van de ideale samenleving’. Maar hij vindt dat de Willem-Alexander en Máxima die hij heeft leren kennen een „goede invulling” geven aan het koningschap. „Ik kan ze nu oprecht verdedigen. Het is voor mij geen formaliteit dat ik dat doe. Het zijn aardige, hardwerkende mensen. Ze hebben er lol in. Ze zijn zich bewust van hun positie, maar ook van hun kwetsbaarheid.”

Hij is ook wel eens bij koningin Beatrix op een ontvangst geweest, toen zijn vader – Floris Maljers – een hoge onderscheiding kreeg. Maljers, vroeger bestuursvoorzitter van Unilever, was een van de persoonlijke opleiders van Willem-Alexander, samen met Herman Tjeenk Willink, de vice-president van de Raad van State. Voor die ontvangst, zegt Jaap Maljers, werd iedereen verteld hoe ze zich moesten gedragen. Geen vragen stellen aan de koningin. Wachten tot het woord tot je gericht wordt. De oudste dochter van Jaap Maljers, die toen zeven was, was er ook bij – ze vond het jammer dat de koningin geen kroon droeg. Floris Maljers wilde zijn kleindochter meenemen, maar er waren onderhandelingen aan voorafgegaan. Een kind meenemen paste niet in het protocol.

Zo formeel gaat het bij Willem-Alexander en Máxima helemaal niet, zegt Jaap Maljers. Aan tafel zat hij naast de prinses. Hij praatte met haar over de gezondheidszorg en hij was verrast dat Máxima alle feiten kende. „De AWBZ, de stelselwijziging, ze wist alles. Het komt niet vaak voor dat je op niveau kunt discussiëren met iemand die niet in het vak zit.” En ze praatten over de kinderen. „Het was eigenlijk heel gewoon.”

Ook Arjo Klamer sprak ook over persoonlijke onderwerpen met Máxima. Het gesprek ging over de verschillende identiteiten van mensen. Hij vroeg Máxima wat haar verhuizing naar Nederland voor haar identiteit had betekend. De prinses liet merken dat dat niet altijd makkelijk was geweest. „Ze zei: ‘Ik ben niet alleen van een Argentijnse in een Nederlandse veranderd, maar ook in een echtgenote, een moeder en een prinses – in een tijd dat Nederland in verwarring was’.” Prins Willem-Alexander boog zich toen naar haar toe en zei met een lach: „Sorry schat, dat ik je dat allemaal heb aangedaan.”