Groot onderhoud

Het wordt tijd dat Amerika, Rusland en Europa om de tafel gaan zitten om te onderhandelen over de Amerikaanse plannen voor de plaatsing van een schild tegen vijandelijke raketten. Anders dreigen de tijden van de Koude Oorlog te herleven.

Gisteren was het weer raak. De Russische president Poetin ging in een reactie op het schild beduidend verder dan enkele maanden geleden, toen hij op scherpe toon, maar terecht, opmerkte dat dit Amerikaanse voornemen het militaire evenwicht met Rusland in Europa verstoort. De president kondigde gisteren in zijn jaarrede tot het Russische volk een stop aan op het CFE-verdrag voor de beheersing van conventionele wapens. Dit vuur kan met tegenreacties nog worden aangewakkerd, maar beter is het in Poetins woorden een uitnodiging voor een gesprek te zien.

Het vertrouwen moet worden hersteld. Gebeurt dat niet, dan komen alle achterliggende investeringen in gemeenschappelijke belangen in gevaar: van bestrijding van het terrorisme tot de handels- en energierelatie. Het Westen en Rusland zien elkaar sinds 1989 als bondgenoten. Maar de relatie kan alleen bloeien als van wederkerigheid sprake is. Het besef dat het raketschild – als het er ooit komt – ook een rol kan spelen voor de Russische veiligheid, en er geen bedreiging voor vormt, kan Moskou wellicht van mening doen veranderen. Zoiets veronderstelt nader overleg. Niet alleen in daarvoor bestemde gremia, de NAVO voorop, maar ook direct tussen de presidenten Bush en Poetin. Die hebben eind maart met elkaar getelefoneerd over deze controverse, maar gelet op Poetins uithaal heeft dat gesprek niet tot een bevredigend resultaat geleid.

Het valt niet uit te sluiten dat Poetins woorden deels zijn bestemd voor binnenlandse consumptie. Hij heeft de retoriek nooit geschuwd. Volgend jaar zijn er presidentsverkiezingen in Rusland. Wat er ook met Poetin gebeurt, zijn rol als machtspoliticus zal hij tot het einde willen waarmaken. Dreigen met bevriezing van het verdrag voor de Conventional Armed Forces in Europe (CFE) is een ernstige zaak. Dit verdrag werd in november 1990, na de val van de Muur een jaar eerder, gesloten tussen de landen van de NAVO en die van het vroegere Warschaupact. Het is een overeenkomst voor onbepaalde duur voor gelijkheid en beheersing van conventionele wapens. Het gold en geldt nog steeds als een wapenakkoord dat, mits waargemaakt, de basis vormt van veiligheid en stabiliteit in Europa. Deze overeenkomst mag nooit op het spel worden gezet – ook niet retorisch.

Poetins reacties zijn het resultaat van een ondoordacht, omstreden en technisch onvolmaakt plan. Als Bush vindt dat het raketschild er desondanks moet komen, doet hij er goed aan de Russen en meer Europese partners dan nu het geval is bij zijn plannen te betrekken. Dat kan het beste binnen de NAVO, het Amerikaans-Europese bondgenootschap voor militaire samenwerking. Alweer sinds jaren wordt binnen de alliantie regelmatig overleg met de Russen gevoerd in de zogeheten NAVO-Ruslandraad. Die kan nu worden benut voor groot relationeel onderhoud.