De juiste toon in Vertalië

„And so they went on along the road, and the sun in the sky high above them was very bright and beautiful indeed.”… In deze slotzin van Stefan Themersons boekje The Adventures of Peddy Bottom valt volgens Henkes en Bindervoet in hun rubriek Vertalië (20-04-’07) overduidelijk een „onschuldige, kinderlijke toon” te beluisteren.

Een verbazende constatering, die Themerson-vertaler N. Matsier dan ook compleet heeft gemist. En niet alleen dat, want aansluitend wordt door Henkes en Bindervoet beweerd dat een dergelijke misser volledig in zijn aard ligt: kijk maar naar zijn gevierde roman Gesloten huis, want daar staat al in de eerste alinea te lezen dat men soms zomaar uit het oog kan verliezen wat men zonet nog van plan was.

Nog afgezien van deze toch flink ongerijmde, zo niet onhebbelijke betoogtrant, zou je wel eens willen weten waar die „onschuldige en kinderlijke toon” dan precies in bovenstaand fragment, of zelfs in het hele boekje, te vinden is? De sfeer van Aardje Stapper, zoals Peddy Bottom in het Nederlands heet, heeft namelijk even weinig onschuldigs of kinderlijks als het door H&B terecht aangehaalde, en trouwens eveneens door Matsier vertaalde, Alice in Wonderland. Aardje en Alice hebben in hun wijsneuzige, schijnbaar naïeve ondervragingstrant zeker veel van elkaar weg, maar „eenvoudig en kinderlijk”? Dat is zeker niet het eerste wat in je opkomt.

Toch is dat, die toon of sfeer, precies waar de vertaling van Matsier de plank misslaat, menen beide gerenommeerde vertalers. Hoe komen ze erbij? Het hele boekje draagt immers alle kenmerken van de humorvolle plechtstatigheid waarmee Stephan Themerson in al zijn boeken logica, taal en werkelijkheid hun spel laat spelen.

Daarnaast is voor het woordgebruik in de gewraakte slotzin ook nog een puur technisch argument; Henkes en Bindervoet lieten buiten beschouwing dat diezelfde zin, in twee verschillende varianten, al eerder figureert. „Prachtig” in plaat van „mooi”, „stralend” in plaats van „helder”: kijk op de vorige bladzijde en je snapt heel wat meer van die keuzes.

Missers of curiositeiten in vertalingen zijn zeker fascinerend en talrijk genoeg om de rubriek Vertalië (ontleend aan ‘Verbazië’, ook al een vondst van Matsier?) nog een lange toekomst te voorspellen. Maar dan moeten de voorbeelden wel sterk en verrassend zijn; met als doelwit de vertaling, en beslist niet het vermeend warrige karakter van de vertaler.

„Decency of Means”, noemde Stefan Themerson dat.