Waterval van klatergoud

‘Droomoord’ toont videowerken en installaties.

De stortvloed aan beelden maakt de beleving voor de beschouwer intens.

Het is niet zo dat de droomoorden die de kunstenaars ons voorspiegelen zo betoverend mooi zijn. Of dat de kunstwerken op zich zo’n onuitwisbare indruk maken. Toch doet de tentoonstelling Droomoord in het Stedelijk Museum Schiedam bezoekers tollen op hun benen. De videowerken van kunstenaarsduo Helena Muskens en Quirine Racké, van Pavel Braila en de ruimtelijke installaties van Dré Wapenaar, zorgen samen voor een bulderende beeldenstroom die veel incasseringsvermogen vergt, met haast fysieke uitputting tot gevolg.

Droomoord begint met twee installaties van Wapenaar, bekend van zijn ruimtelijke sculpturen die alternatieven bieden voor bestaande ontmoetingsplekken. Ook zijn Houthakkerspaviljoen is bedoeld om lijfelijk te ondergaan, maar het werk is te steriel om een gevoel van buiten in het bos op te roepen. Laat staan de bij de houtstapel aanwezige bijl ter hand te nemen en de boomstronk op het hakblok te splijten.

Wapenaars tweede installatie op de expositie, Paviljoen van de leegte, brengt wel een fysieke ervaring tot stand. Het werk bestaat uit een houten bouwsel dat is omhuld met transparante blauwe gordijnen, zachtjes wapperend door de ventilator die erboven hangt. Die combinatie, van wiegend voile en een briesje, doet de toeschouwer onmiddellijk afdrijven naar verre, aangename oorden.

Helena Muskens en Quirine Racké gaan in hun films, die het duo sinds 1997 samen maakt, altijd op zoek naar bijzondere gemeenschappen. Celebration vertelt de opkomst en de ondergang van het gelijknamige stadje in de Amerikaanse staat Florida. Het is een verhaal dat het voorstellingsvermogen van nuchtere Nederlanders overstijgt. Ruim een decennium geleden vatte Walt Disney het idee op om een Disney World met echte, permanente bewoners te bouwen. Een plek van harmonie en perfectie, waar elke droom in vervulling gaat. Of, zoals een bewoonster het verwoordde in de film: „Dichterbij zélf Sneeuwwitje zijn, kom je niet.” Muskens en Racké laten bewoners verslag doen van wat een tot leven gekust pretpark had moeten zijn; een plaats waar sappige gazonnetjes, witglanzende huizen en waakzame ‘gevelpolitie’ de plastic glimlach van de buurtbewoners tot in het einde ter tijden had moeten waarborgen. Het rotsvaste vertrouwen van de rijke, blanke Amerikaanse burgers in het zorgvuldig geënsceneerde sprookje wordt in krankzinnigheid nog overtroffen door hun verongelijktheid als Walt Disney Celebration verkoopt en het daarmee ‘als een consumptiegoed van de hand doet’.

De keuze van Muskens en Racké voor een filmstijl die het midden houdt tussen reclame, documentaire en speelfilm, is opmerkelijk. Soms spelen de bewoners duidelijk een rol, weliswaar die van zichzelf, in de vorm van een promotiefilm. De huizen, de ontstaansgeschiedenis, het hele concept van Celebration heeft geen fictie nodig, het is al een hele opgave de realiteit ervan te bevatten. In een ‘normale’ documentairevorm had de wonderlijke geschiedenis waarschijnlijk nog meer impact gehad.

Na deze vijfenvijftig minuten durende waterval van klatergoud wacht de bombastische video-installatie van Pavel Braila (1971, Chisinau, Moldavië). In Baron’s Hill wisselen beelden van barokke weelde elkaar af, op de maat van de Derde Orkestsuite van Bach. Zes grote schermen staan drie aan drie tegenover elkaar opgesteld. De gang ertussendoor voert de bezoeker naar Soroca, een stadje in Moldavië. De Roma bouwen er fonkelende paleizen, haast te mooi om te betreden. Dat doen ze dan ook zelden. Er worden gasten ontvangen en feesten gevierd. Stromend water en elektriciteit ontbreken. Zelf wonen de Roma in eenvoudige huizen met uitzicht op hun luchtkastelen – symbolisch voor hun eigen onvolwaardige positie in de maatschappij.

Een complete wereld gebouwd voor uiterlijk vertoon, niet voor het echte leven. Het is een beeld dat ook de tentoonstelling Droomoord samenvat. Het lijkt er beter toeven in de verbeelding dan in het echt. Maar een uitgesproken oordeel vellen de kunstenaars niet. Ervaar het zelf, lijkt de boodschap. En hoewel de kunstwerken op zich vrij middelmatig zijn, maakt de stortvloed aan beelden en hun surrealistische karakter die ervaring toch intens.

Droomoord / Realm of Dreams. T/m 1 juli in Stedelijk Museum Schiedam. www.stedelijkmuseum-schiedam.nl, 010-2463666