Liefdevol lustrum Ives Ensemble

Concert: Ives Ensemble en Nederlands Vocaal Laboratorium o.l.v. Richard Rijnvos. Werken van Fox, Nieder en Ferrari. Gehoord: 25/4 Lantaren/Venster, Rotterdam. Herh.: 26/4 Amsterdam, 29/4 Veere. Info: www.ivesensemble.nl.

Twintig jaar geleden speelde een groepje conservatoriumstudenten in Den Haag een programma met uitsluitend werken van Charles Ives (1874-1954). Voor de gelegenheid noemde men zich ‘Ives Ensemble’. Daar bleef het echter niet bij: het gezelschap groeide in twintig jaar uit tot één van de iconen van de internationaal befaamde Nederlandse ensemblecultuur.

Tijdens de huidige verjaardagstournee is Ives’ muziek ver te zoeken, of je moet deze willen horen in de laatste delen van het zwoele Sexolidad (1982-83) van Luc Ferrari, waar de opeenstapelingen van figuurtjes in verschillende tempi Ivesiaans aandoen.

Wel geheel in de geest van Ives – één van de grootste muzikale vernieuwers van de vorige eeuw – is echter het motto van het concert: ‘Ongebaande paden’. Die paden leiden onder meer naar de Zuidpool, in Terra Incognita (2006-2007) van Christopher Fox, en de droomwereld van de krankzinnige schilder Viktor von Thümmel, in Fabio Nieders Thümmels Haus (2007).

Beide werken werden voor deze gelegenheid voor het Ives Ensemble geschreven. De componisten wisten duidelijk waar het ensemble goed in is: het soort ‘moleculaire’ muziek waarin elk individu iets anders, iets eigens, lijkt te doen, maar waarin stiekem toch een grote coördinatie aanwezig is.

Zo bewegen de musici schurend en tastend langs een onveranderlijke grondtoon in Fox’ compositie, die aansluit bij de esthetiek van Cage en Feldman. En ze versmelten in het werk van Nieder met de extreem opgerekte koraaltjes van het behaaglijk intonerende Nederlands Vocaal Laboratorium. Intrigerend is de bariton, van wie we slechts de schaduw zien, en die zingt, fluit, en wisselende allianties aangaat in koor en ensemble.

Ook een trouvaille is het middendeel, een pianosolo, van de compositie van Fox. Pianist John Snijders begint met dikke wanten aan (hij is immers op de Zuidpool), trekt die na een tijdje uit om met skihandschoenen door te spelen, en eindigt met blote handen. De muziek wordt evenredig fijnmaziger: van pure ritmiek en simplistische hoog/laag-contrasten aan het begin, naar ritmische en harmonische subtiliteiten aan het slot.

Ferrari’s Sexolidad, dat als enige werk gedirigeerd wordt, is in dat opzicht een hoogtepunt, met zijn organische structuur en bedekt- zwoele dansritmes. De geprojecteerde beelden leiden wel wat af; licht erotisch maar tegelijk zeer onflatteus. Het is eeuwig jammer dat Ferrari, die in 2005 overleed, zijn geplande nieuwe compositie voor het Ives Ensemble niet meer kon voltooien.

Het jubilerende Ives Ensemble speelt alles met gepaste omzichtigheid; toegewijd en liefdevol. Eén ding houden we nog wel te goed: het programmaboekje bevat verjaardagswensen van de bonte stoet componisten waar het ensemble in de afgelopen twintig jaar mee samenwerkte, waarvan een aanzienlijk aantal in de vorm van een partituur. Spelen!