Een avond van kille en stekelige monologen

Het partijbestuur van de PvdA trad gisteren af. Onenigheid over de koers van de partij en oude spanningen veroorzaakten de crisis. Het snelle vertrek van voorzitter Van Hulten verraste ook partijleider Bos.

Onwennig en met onvaste stem staat Siepie de Jong als eerste de pers te woord. Het is even na middernacht. De vicevoorzitter van de PvdA wordt in de kelder van het partijkantoor geflankeerd door partijleider Wouter Bos en fractievoorzitter Jacques Tichelaar. Ze leest een verklaring voor. „Het partijbestuur van de PvdA heeft, geconfronteerd met het plotselinge vertrek van Michiel van Hulten, vanavond besloten de verantwoordelijkheid te nemen voor de ontstane situatie in het partijbestuur, en per direct af te treden.” Ruud Koole is gevraagd voorzitter van een nieuw interim-bestuur te worden.

Wouter Bos heeft Koole al vroeg benaderd, op dinsdagochtend. Op dat moment weet hij nog niet dat Van Hulten zou aftreden, maar hij maakte een avond eerder zo’n turbulente bestuursvergadering mee dat het vertrek van de voorzitter onvermijdelijk lijkt.

PvdA-leider Wouter Bos is maandagavond voor het eerst in weken weer op een bestuursvergadering. Hij moet wel, er hangt een sfeer van crisis boven het partijbureau, vertellen betrokkenen. Van Hulten heeft zijn toch al broze gezag in het bestuur verloren. Vier heisessies om de sfeer te verbeteren hebben tot niets geleid. Van Hultens plan voor een reorganisatie van de partij valt slecht bij een klein groepje bestuursleden. Hij heeft onder meer voorgesteld de macht van de top van het partijbureau kleiner te maken. Die top heeft in de loop van de jaren te veel macht gekregen, vindt Van Hulten, en sommige bestuursleden zouden te veel onder hun invloed staan.

Op de agenda staat de vraag hoe het bestuur moet gaan opereren, na de verloren verkiezingen en met het rapport van Vreeman (die de nederlaag moet analyseren) op komst. Maar hoewel er stevig gediscussieerd wordt, leiden die gesprekken nergens toe. „Er werden geen conclusies getrokken, geen prioriteiten gesteld. Dat had Michiel wel moeten doen, maar hij is altijd al meer politicus dan bestuurder geweest”, zegt een betrokkene. „Het ging over een heleboel daar, maar niet over de koers of de vernieuwing van de partij, dat was juist het probleem”, zegt een andere aanwezige. Van Hulten zoekt steun bij Bos. Die zegt dat hij het eens is met Van Hultens analyse dat de partij intern moet reorganiseren. Maar Bos doet dat volgens een betrokkene met zulke grote woorden dat de bestuursleden ervan schrikken. „Het leek opeens alsof de notitie niet ver genoeg ging”, zegt een aanwezige. Daarna is er van de steun van de aarzelende bestuursleden helemaal niets meer over.

Oude spanningen tussen Van Hulten en, vooral, de bestuursleden Rian van Dam en Saskia Duives komen weer boven. Ze wisselen alleen maar stekeligheden uit, kunnen geen beleefdheid meer veinzen. Tekenend is de manier waarop er gereageerd wordt op het vertrek van bestuurslid Loes Ypma. Zij zegt om privéredenen haar functie op te willen geven, ze dreigde overwerkt te raken. Die beslissing wordt door anderen in het bestuur direct in twijfel getrokken en gekoppeld aan de moeizame interne relaties. „Ik dacht maandagavond al: dit komt nooit meer goed”, aldus een aanwezige.

Ook voor Bos is op dat moment duidelijk dat het partijbestuur in een crisis terecht is gekomen. Bos en Van Hulten verlaten de vergadering. Van Hulten, die naar de steun van Bos had gezocht, lijkt in hem teleurgesteld. De overige bestuursleden besluiten een brief te schrijven aan Van Hulten. Het gaat zo niet langer. De hele dinsdag wordt er tussen de bestuursleden gebeld en gemaild over het signaal dat aan Van Hulten gegeven moet worden. De uiteindelijke brief, die dinsdagavond tot stand kwam, werd echter maar door drie leden ondertekend: Jan van der Moolen en Van Hultens rivalen Duives en Van Dam. De andere bestuurders vinden het „geen oplossing” om de schuld alleen bij Van Hulten te leggen. „Ik vond dat het hele bestuur moest opstappen”, zegt een bestuurslid.

Dinsdagavond, als Bos met Koole belt, ontvangt Van Hulten de brief van de drie bestuursleden, waarin kritiek op zijn functioneren staat en er beterschap geëist wordt. Woensdagmorgen belt Van Hulten met Bos. Hij ziet de brief als een vertrouwensbreuk en besluit af te treden. Bos probeert niet Van Hulten daarvan te weerhouden, maar spreekt af om in de loop van woensdagmiddag samen met fractievoorzitter Jacques Tichelaar de bestuursvergadering van die avond voor te bereiden.

Wat Bos niet weet is dat Van Hulten in de loop van de dag ook de media inlicht. Bos is woedend als hij in de middag onder meer op de website van NRC Handelsblad het nieuws over Van Hulten leest. Hij ziet het als typerend voor de in zijn ogen vaak solistisch optredende Van Hulten.

Gisteravond op het partijbureau is de sfeer uitermate slecht. Bijna het hele bestuur is woedend op Van Hulten. De afgetreden voorzitter geeft een verklaring en alle bestuursleden mogen daarop reageren. Die „monologen” nemen anderhalf uur in beslag, zonder dat over een oplossing voor de ontstane situatie wordt gesproken. Om half tien verlaat Van Hulten de bijeenkomst door een zij-ingang van het gebouw. Hij wil de wachtende pers niet te woord staan.

Onder leiding van Bos en Tichelaar wordt vervolgens de uren erop het hele bestuur overtuigd van de noodzaak voltallig terug te treden. Enkele bestuursleden twijfelen over het aftreden, omdat zij vrezen daarmee het risico te lopen indirect de verklaring van Van Hulten over zijn vertrek te bevestigen. Van Hulten zegt dat zijn vertrek te maken had met een verschil van mening over de partijvernieuwing en de koers. Daar distantiëren de overige bestuursleden zich van. Het gaat wat hen betreft echt over de bestuursstijl van Van Hulten.

Uiteindelijk besluit het bestuur terug te treden. Op verzoek van Bos, Tichelaar, senaatsfractievoorzitter Han Noten en Peter Scheffer van de Jonge Socialisten, blijven Siepie de Jong en internationaal secretaris Marije Lafeber aan als interim-bestuurders.

Rond half twaalf maakt Bos bekend dat hij Koole en de ervaren bestuurder en Eerste Kamerlid Trude Maas heeft benaderd om zitting te nemen in het interim-bestuur. Bos belt hen beide op en ze bewilligen zijn verzoek.

Het interim-bestuur zal naar verwachting dit najaar een congres uitschrijven dat een nieuw bestuur moet kiezen.

Rectificatie / Gerectificeerd

Bos belt Koole

In het artikel Een avond van kille en stekelige monologen (26 april, pagina 3) staat dat PvdA-leider Bos oud-voorzitter Ruud Koole dinsdagochtend belde. Dat was dinsdagavond, zoals verderop in het artikel wel correct is vermeld.