Bierclaim in natura betaald ...

Eurocommissaris Neelie Kroes wil dat consumenten claims indienen tegen het kartel van bierbrouwers. Maar in de praktijk blijkt het lastig voor klanten om in actie te komen. „Bewijs maar eens dat je te veel voor een biertje hebt betaald.”

Amsterdam, 26 APRIL. - „Tuurlijk horen wij het”, zegt Bob Brockhoff van café De Blaffende Vis in de Amsterdamse Jordaan. Net als Axel de Groot van café Reijnders aan het Leidseplein. In de Nederlandse cafés is ‘Neelie’ het gesprek van de dag. ‘Wanneer gaan jullie gratis bier schenken, om het goed te maken?’, grappen de klanten.

De hoge boetes die Neelie Kroes, Europees Commissaris voor Mededinging, vorige week uitdeelde aan Heineken, Grolsch en Bavaria omdat ze bewezen achtte dat de brouwers jarenlang de prijzen kunstmatig hoog hebben gehouden, waren voor Bob en Alex „schokkend nieuws”. Jaren regende het klachten van klanten vanwege de stijgende bierprijs, omdat cafés de hogere inkoopprijzen doorberekenden. Nu bleek dat het opzet was van de brouwers, die onder één hoedje hadden gespeeld.

„Schandelijk” noemde Kroes het kartel. „Onacceptabel” dat de consumenten de rekening moeten betalen, omdat de brouwers de markt jarenlang bedotten. Kostte een ‘heertje’ of een ‘vaasje’ zeven jaar geleden nog omgerekend 1,80 euro, nu legt de klant bij Reijnders 2,40 euro neer. De euro, ingevoerd in 2002, kreeg de schuld. Maar de ‘daders’ bleken niet bij de banken te zitten, maar bij de brouwerijen.

De horeca stroopt inmiddels de mouwen op. De ondernemers eisen dat de inkoopprijs voor bier omlaag gaat. Ook bereidt Koninklijke Horeca Nederland, waarbij ruim 20.000 ondernemers zijn aangesloten, een claim voor van ‘enkele honderden miljoenen euro’s’ schadeloosstelling. Maar ziet de consument nog iets terug van zijn geld? Al loopt het bierverbruik licht terug, per jaar wordt in Nederland nog altijd zo’n tachtig liter bier per persoon gedronken.

Deze week riep commissaris Kroes tijdens een debat in het Europees Parlement consumenten op zelf claims in te dienen bij de bierbrouwers. „Wij vinden dat de brouwers de schade aan de consumenten moeten vergoeden”, beaamt Barbara den Uijl van de Consumentenbond. Maar simpel is dat niet.

„De individuele consument kan financiële schadevergoeding vragen, maar dat is in dit geval onbegonnen werk. Bewijs maar eens dat je teveel voor een biertje hebt betaald”, zegt Charles van Sasse van Ysselt, advocaat bij Nauta Dutilh in Brussel en specialist in mededingingsrecht en bedrijfsconcentraties. Kansrijker zijn collectieve acties van consumenten. Maar die zijn in Nederland – in tegenstelling tot de Verenigde Staten – alleen mogelijk als een stichting wordt opgericht. De stichting kan de rechter vragen om een verklaring dat de brouwers onrechtmatig hebben gehandeld. Stelt de rechter de stichting in het gelijk, dan kunnen consumenten volgens Van Sasse van Ysselt in zulke gevallen alleen schadevergoeding in natura krijgen, in een poging de geleden schade te herstellen. In dit geval zouden de brouwers aan de horeca of consumenten een aantal jaren korting op het bier kunnen geven. De stichting kan met het bedrijf dat zich schuldig heeft gemaakt aan kartelvorming, ook een collectieve schikking in geld aangaan.

Het Europees Parlement steunt de Europese Commissie in haar aanpak van kartels. Groepen consumenten moeten in alle 27 landen van de Europese Unie zelf via rechtszaken illegale kartels kunnen aanpakken, stelt de Spaanse europarlementariër en socialist Antolin Sánchez Presedo in een rapport dat gisteren in het Europees Parlement besproken werd.

Socialistische en liberale Europese parlementariërs willen het mogelijk maken dat gedupeerden financiële schadevergoeding kunnen afdwingen, nog voordat Brussel of de nationale kartelautoriteiten illegale prijsafspraken hebben vastgesteld. Was dit mogelijk geweest, dan had bijvoorbeeld de horeca zelf de Nederlandse bierbrouwers voor de rechter kunnen slepen. Consumenten moeten eindelijk zelfstandig kunnen handelen in plaats van „weer betutteld te worden door de overheid”, meent europarlementariër Toine Manders (VVD). De consument moet volgens hem niet langer afhankelijk zijn van de Nederlandse Mededingingsautoriteit in Den Haag of de Europese kartelinspectie voor de strijd tegen kartels.

De Consumentenbond dringt er bij de Europese Commissie op aan met spoed groepsacties van consumenten wettelijk mogelijk te maken. „Kroes mag consumenten wel oproepen claims in te dienen bij de bierbrouwers. Dan moet ze er ook voor zorgen dat groepen consumenten zaken kunnen aanspannen. Wij kunnen nu via juridische weg niets voor elkaar krijgen”, zegt Den Uijl van de Consumentenbond.

Dat merkte ook de Oostenrijkse consumentenorganisatie, die met een groepsclaim namens 180 klanten in het stof moest bijten. Zo werden vijf jaar geleden acht Oostenrijkse banken door Brussel beboet omdat ze met de zogenaamde ‘Lombard-Club’ een kartel hadden gevormd. De banken maakten jarenlang afspraken met elkaar over een vaste rente op leningen, op spaartegoeden van klanten en zakelijke klanten. Maar de procedure van de consumentenorganisatie liep vast op gebrek aan bewijsmateriaal, omdat de Europese Commissie dit niet beschikbaar wilde stellen. Iets wat de Commissie niet had mogen weigeren, oordeelde de rechter later.

De Nederlandse Consumentenbond heeft de Europese Commissie ook gevraagd informatie te verstrekken over de hoogte van de schade voor bierconsumenten. „De Commissie wéét hoeveel we te veel hebben betaald voor het bier”, zegt Den Uijl. Twijfelachtig is echter of de Commissie deze gegevens zelf openbaar zal maken. In afwachting van wetgeving wil de consumentenorganisatie de bierbrouwers in ieder geval binnenkort uitnodigen voor een gesprek om ze tot vrijwillige schadevergoeding te bewegen.

De kans op collectieve consumentenacties in Europa zal toenemen, verwacht mededingingsspecialist Van Sasse van Ysselt. „Kroes is ferm in haar jacht op kartels, omdat ze prijsafspraken ontoelaatbaar acht. Die benadelen de consument”, zegt de advocaat en wijst op het hoge aantal kartelzaken. „Kroes haalt nu de oogst binnen van het ‘clementiebeleid’, waarbij een bedrijf dat klikt van boete wordt gevrijwaard.” Het aantal Europese kartelzaken is de afgelopen vijf jaar sterk gestegen tot 210. Kroes heeft de grote energiebedrijven recent gewaarschuwd. Uit onderzoek van haar ambtenaren blijkt dat er teveel kartels zijn en geheime afspraken waardoor nieuwkomers op de markt worden gefrustreerd. Consumenten zijn „de dupe”, zei Kroes, omdat ze te hoge prijzen voor gas en elektra betalen. Ondernemers kunnen hun borst natmaken.

Het rapport van Sánchez Presedo is te lezen via www.europarl.eu