Zappa en het Ono-effect

Zondag zendt de NPS het tweede deel uit van de briljante filmdocumentaire Frank Zappa, A Pioneer of the Future of Music van Frank Scheffer (Het Uur van de Wolf, 19 uur Nederland 2). Het tweeluik had onderdeel moeten worden van het eerbetoon dat Holland Doc, het multimediapodium van de publieke omroep, aan Zappa wijdt op www.hollanddoc.nl/zappa. Maar op het laatste moment gooide weduwe Gail Zappa roet in het eten door afgezien van de eenmalige uitzending geen toestemming te geven voor permanente vertoning op de digitale tv-zender.

Als bedilzuchtige muze zat Gail Zappa al bij leven van haar getalenteerde echtgenoot bovenop zijn zaken. Gail hield een zwarte lijst bij van journalisten die ooit iets onwelgevalligs over de grote Zappa geschreven hadden, en die dus niet meer in aanmerking kwamen voor interviews. Het resultaat was dat Frank Zappa in zijn latere jaren omringd werd door ja-knikkers, terwijl kritische geluiden angstvallig bij hem werd weggehouden. Diezelfde Gail Zappa was vorig jaar in ons land om reclame te maken voor de concertreeks Zappa Plays Zappa, waarbij zoon Dweezil zich over de muzikale erfenis van vaderlief ontfermde. Gail werkte mee aan Scheffers’ film, maar krabbelt nu terug omdat gratis Zappamuziek op internet haar kennelijk niet winstgevend genoeg in de oren klinkt.

Gail Zappa schaart zich in de rij rockvrouwen die de nagedachtenis aan hun gouden doden meer schade berokkenen dan goed voor ze is. Laten we dat fenomeen voor het gemak het Yoko Ono-effect noemen. Na de dood van John Lennon stortte Ono zich als een havik op de lucratieve artistieke erfenis van manlief, ook waar het zijn aandeel in de muziek van The Beatles betrof. Geen Beatles-release zonder toestemming van Ono. Dat is wrang, als je bedenkt dat de Japanse lawaaipapegaai misschien wel hoogst persoonlijk debet was aan het uiteengaan van diezelfde Beatles. Een soortgelijk machtsspel deed zich voor na de dood van Kurt Cobain, wiens weduwe Courtney Love een belangrijke deel van de controle kreeg over de muziek van Nirvana. Love bemoeide zich met de inhoud van films over Kurt; hield demo-opnamen achter van de ‘definitieve’ cd-box en drukte net als Ono een te zwaar stempel op de manier waarop de nagedachtenis aan een van de belangrijkste bands uit de pophistorie in stand wordt gehouden.

Nog zo’n vrouw achter de dode rockgod is Mary Guibert, de moeder van Jeff Buckley die na diens verdrinkingsdood in mei 1997 de touwtjes in handen kreeg. Nadat ze alle onafhankelijk gemaakte documentaires over Jeff tegenhield verschijnt tien jaar na dato de vleugellamme dvd Amazing Grace die wél Guiberts goedkeuring kan wegdragen. Terwijl belangrijke maar kritische geesten uit Buckleys leven zoals Tom Verlaine angstvallig worden weggelaten, mag de banale hardrocker Sebastian Bach van Skid Row uitgebreid vertellen hoe close hij was met Jeff Buckley, gerechtvaardigd door het feit dat hij ooit een slechte Buckley-cover vertolkte. Zappa, Lennon, Cobain en Buckley: ze keren zich om in hun graf terwijl hun dierbaren met afgewend gezicht de kassa laten rinkelen.