Peking kondigt nieuwe Chinese openheid aan

Eerst mochten journalisten vrij rondreizen. Nu moeten bestuurders opening van zaken geven. China geeft zich bloot in het zicht van de Spelen. Maar voor hoelang?

‘Een mijlpaal’ – zo noemt het persbureau Nieuw China de nieuwe regels die de Chinese regering gisteren heeft aangekondigd voor grotere bestuurlijke openheid. Niet alleen moeten bestuurders en functionarissen meer inzicht gaan verschaffen in hun handelen en sneller opening van zaken geven bij rampen en dergelijke, ook krijgen burgers het recht informatie op te vragen en kunnen ze gemakkelijker in beroep gaan tegen onwelgevallige overheidsbeslissingen .

„Openbaarheid van overheidsinformatie is een voorwaarde om volgens de rechtsregels en op democratische wijze te regeren”, onderstreepte onderdirecteur Zhang Qiong van het wetgevingsbureau van het kabinet gisteren.

Maar of echt een ‘mijlpaal’ wordt gepasseerd, is de vraag. De nieuwe regels worden pas op 1 mei van het volgend jaar van kracht – drie maanden voor het begin van de Olympische Spelen in Peking. En wat nog belangrijker is: aan de nieuwe Chinese openheid worden strikte grenzen gesteld. Gevoelige informatie die de staatsveiligheid, de openbare orde, de economische vooruitgang of de sociale stabiliteit in gevaar kan brengen, mag niet worden prijsgegeven.

Toch wordt met het nieuwe decreet wel een belangrijk signaal afgegeven, meent de journalist Li Datong die vorig jaar werd ontslagen bij de staatskrant China Youth Daily wegens het schrijven van ‘staatsgevaarlijke’ columns. In 1989 was Li bij de studentenprotesten op het Plein van de Hemelse Vrede. Door meer openheid te verschaffen hoopt de regering – lees: de communistische partij – onder andere de wijdverspreide corruptie bij gedwongen landonteigening aan te pakken.

„Belangrijk is dat het initiatief voor het decreet afkomstig is van de centrale disciplinaire inspectiecommissie van de communistische partij. Dat betekent dat er binnen de partij progressieve stromingen zijn die inzien dat de corruptie niet alleen intern of door de media kan worden opgelost”, aldus Li.

Door functionarissen tot openheid te dwingen, moet handjeklap met projectontwikkelaars tot het verleden gaan behoren. Boeren en burgers kunnen sneller informatie aanvragen over bestemmingsplannen, economische plannen, milieuwetgeving en dergelijke.

Dat het decreet pas volgend jaar in werking treedt, past in het streven van China een ‘open’ imago te geven bij de komst van de Olympische Spelen. Eerder al kregen buitenlandse journalisten te horen dat ze vrij door China mogen reizen. Maar inmiddels zijn al wel verschillende correspondenten aangehouden en verhoord. Kennelijk waren de lokale autoriteiten niet op de hoogte van het nieuwe beleid. Bovendien kan de versoepeling na afloop van de Spelen weer worden teruggedraaid.

Ook journalist Li weet dat met het nieuwe decreet niet echt persvrijheid tot stand komt. „De autoriteiten zullen altijd proberen cruciale informatie achter te houden. Het is belangrijk dat burgers en media consequent blijven strijden voor hun rechten”, zegt hij.