Moderne jonkvrouw

‘Ys’ is het nieuwe album van de Californische zangeres en harpiste Joanna Newsom (25).

Ze mengt stijlen en gebruikt haar harp op een eigenwijze, vernieuwende manier.

Joanna Newsom hoorde in een droom dat ze moest samenwerken met popcoryfeeën. Foto Lex van Rossen (fotoonderschrift NRC.Next) Foto Lex van Rossen Johanne Newsom - Foto Lex van Rossen harpiste Rossen, Lex van

De Californische zangeres en harpiste Joanna Newsom (1982) mengt pop, folk, modern-klassiek en Afrikaanse ritmes tot een betoverend geluid. Door haar banden met neo-folkmuzikanten Devendra Banhart en Vetiver wordt Newsom tot de ‘freakfolk’-beweging gerekend, maar zelf wil ze daar niets van weten. Onlangs verscheen haar tweede album Ys, met vijf langgerekte, etherische muziekstukken. Popgrootheid Van Dyke Parks arrangeerde het orkest, Steve Albini en Jim O’Rourke verzorgden de zeldzaam heldere opname en geluidsmixage.

Het hoesontwerp van Ys toont haar als een middeleeuwse jonkvrouw, omringd door symbolen die elk een toepasselijke betekenis hebben. De rode roos staat voor passie, de zwarte kraai brengt hoop voor de toekomst. De sikkel in haar hand symboliseert vrouwelijkheid en een mot staat voor verandering, transformatie. Haar muziek is niet ouderwets maar juist uiterst dynamisch, zegt Newsom. „Mijn manier van harp spelen heeft vrij weinig te maken met de formele klassieke manier. Ik heb mijn eigen stijl ontwikkeld, in dienst van de muziek die ik maak. Ik gebruik beelden en klanken uit het verleden om er iets moderns uit te kneden. De klank van de harp dicteert de sfeer van mijn muziek en uiteindelijk ook de melodieën die ik zing.”

Ze speelt harp vanaf haar zevende. „Mijn opleiding was klassiek, maar daarnaast improviseerde ik er stevig op los. Op mijn zestiende begon ik te componeren, in het begin nog niet met het idee dat ik er zelf bij zou kunnen zingen. Mijn stem was te vreemd, te ontoegankelijk, vond ik. Langzaam raakte ik meer op mijn gemak, zingend achter mijn harp. Nu voelt het als iets heel natuurlijks. Je hoort wel eens dat popmuzikanten moeite hebben met zingen en tegelijk gitaar of bas spelen. Bij mij is dat nooit een kwestie geweest.”

In de folkmuziek noemen harpspelers zichzelf soms ‘harper’, om zich te onderscheiden van de ‘harpist’ uit de klassieke wereld. Joanna Newsom is geen van beide, vindt ze zelf. „Mensen die me bij de een of andere hippe folkstroming willen onderbrengen slaan de plank meestal mis. Hoe kan ik onderdeel uitmaken van een beweging, als ik de andere deelnemers uit die beweging nog nooit heb ontmoet? Devendra Banhart is een vriend en ik werk met alle plezier mee aan een cd van Vashti Bunyan, maar verder onderhouden we geen nauwe banden. Muzikanten vragen mij om harp met ze te spelen omdat ze een bepaalde kleur, een sprankeling zoeken. Wie wil horen waartoe ik werkelijk in staat ben, moet naar mijn eigen cd’s of concerten luisteren.”

In de overlevering is Ys een mythische stad in Bretagne, gebouwd onder de zeespiegel en beschermd tegen overstroming door een dam. Koning Gradlon bewaakte de dam, maar de duivel pakte de sleutel van hem af en liet de stad Ys onderlopen om de mensen te straffen. Er zijn uiteenlopende versies van het verhaal, zegt Newsom. „Ik hou rekening met de reële optie dat Ys echt bestaan heeft, want er zijn oude Romeinse wegen die recht de zee in voeren. Parijs heette oorspronkelijk Par-Ys, wat zoiets betekent als: lijkend op Ys. De historische context vind ik mooi, plus het feit dat het een verhaal met een moraal is. Wees braaf of anders verdrink je.”

In een droom kreeg ze de boodschap ingefluisterd dat ze moest samenwerken met coryfeeën uit de popwereld. Van Dyke Parks was in de Pet Sounds-periode betrokken bij The Beach Boys en maakte briljante soloplaten als Song Cycle. Steve Albini werkte met Nirvana en staat bekend als de puurste geluidsman onder de rockproducers. Jim O’Rourke is een veelzijdig arrangeur en avantgardemuzikant, onder meer als gitarist bij Sonic Youth. „De organische klank van harp en zang komt er alleen goed uit als je ze analoog opneemt. Steve Albini nam alles zonder versiering op en Van Dyke Parks bedacht er later de orkestpartijen bij. Jim O’Rourke is volgens mij de enige popmuzikant die veertig tracks met twee bandrecorders tot een samenhangend geheel kan mixen, terwijl hij ondertussen een ingewikkelde partituur in de gaten houdt. Het mocht niet gewóón klinken; ik wilde een combinatie van een sober klassiek geluid met grensverleggende, psychedelische passages. De orkestratie mocht nergens belangrijker worden dan de songs. Ys is gemaakt met mijn droomteam; de enige muzikanten die mijn stem en harp tegelijk intiem en overrompelend konden laten klinken.”

Joanna Newsom.Ys. Drag City/Munich. Concert 27 april Paradiso, Amsterdam.