Kagel schmiert, zingt en laat de koningin lachen

Concert: Koninginnedagconcert 2007 door Schönberg Ensemble o.l.v. Reinbert de Leeuw, met Mauricio Kagel, zang. Werken van Mauricio Kagel. Gehoord: 20/4 Paleis Noordeinde, Den Haag. Tv: 30/4, 22.50 uur en 2/5, 0.00 uur, NPS, Nederland 2.

Hij is Argentijn van geboorte, woont in Duitsland, en is bijzonder geliefd bij het Nederlandse concertpubliek. Welke componist past er beter bij het Nederlandse koningshuis, met zijn Duitse en Argentijnse wortels, dan Mauricio Kagel?

Dat hij onlangs 75 werd, en het óók al jubilerende Schönberg Ensemble vorig jaar nog een Edison won met een Kagel-cd, maakte het programma van het Koninginnedagconcert van dit jaar helemaal onvermijdelijk: dirigent Reinbert de Leeuw mocht zijn jarige ensemble in de Balzaal van Paleis Noordeinde door de meesterlijke Stücke der Windrose loodsen.

Het concert, een jaarlijkse traditie die door Prins Claus werd geïntroduceerd, wordt op de avond van Koninginnedag op televisie uitgezonden. Een dag eerder is bovendien al een documentaire over het Schönberg Ensemble en Kagel te zien. De muziek van Kagel, hoe muzikaal ook, moet ook echt gezíen worden: of het nu gaat om de verstarde houdingen van De Leeuw aan het slot, of percussionist Ger de Zeeuw die met uitgestreken gezicht een stuk hout aan splinters hakt en ritmisch plensjes water uitschenkt.

In de relatief kleine balzaal kregen Kagels Stücke der Windrose, een soort muzikale reisverslagen, iets intiems. Het Schönberg Ensemble, dat meestal in ruimere zalen speelt, leek soms wel een salonorkestje. Met Balkan-invloeden in ‘Osten’, waar klarinettist Pierre Woudenberg lekker snikte en schmierde, en cartooneske virtuositeit in het ‘Westen’, waar Kagels glimlach altijd door de noten blijft schemeren.

Een groot deel van de koninklijke familie was aanwezig – maar prinses Máxima niet. Dat was jammer, want na de beroemde tranen bij Piazzolla’s Adios Nonino, op haar bruiloft, had ze nu vast kunnen huilen van het lachen om Kagels Tango Alemán, met zijn pierrot-achtige opeenvolging van stoere inzetten en droeve ontknopingen. De componist zong zelf, in een eigen brabbeltaaltje, met luid bulderende stem. Het was Kagel ten voeten uit: spelend met conventies, humoristisch en theatraal.