‘Invloed Cruijff wordt overschat’

Nooit was Johan Cruijff, vandaag 60 geworden, ertoe te verleiden bondscoach te worden, maar het leek of hij toch overal een vinger achter had. Hoever reikt zijn macht in het voetbal?

Officieel heet hij het klankbord te zijn van Marco van Basten. De bondscoach doet er wel eens lacherig over, als hij voor de zoveelste keer moet uitleggen wat zijn relatie is met Johan Cruijff. „We bellen zo af en toe en dan praten we over golf, het weer en voetbal”, verklaarde Van Basten onlangs nog op televisie. Onschuldig dus en verder niets achter zoeken?

Toch kreeg Cruijff op verzoek van KNVB-directeur betaald voetbal Henk Kesler de zogenoemde klankbordfunctie toen hij in juli 2004 Van Basten naar voren schoof voor de opvolging van Dick Advocaat. Zelf bleek Cruijff weer eens niet te porren voor het zware ambt. „Cruijff was bereid adviezen te geven”, zegt Kesler over de toezegging van de voormalige nummer 14. „Daar kun je toch alleen maar blij mee zijn? Maar hij zei er meteen bij: ‘Ik ben de bondscoach niet. Ik zal nooit op zijn stoel gaan zitten’. Ik kan me ook niet voorstellen dat hij suggesties doet over de opstelling. Marco is redelijk autonoom in zijn beleid. Hij heeft in besprekingen nooit de naam van Cruijff genoemd. De invloed van Johan op de gang van zaken bij het Nederlands elftal is dus gering.”

Als analyticus geeft de in Barcelona woonachtige Cruijff wel te pas en te onpas zijn mening. Hij heeft voor de Nederlandse lezers een column in De Telegraaf en verschijnt regelmatig op televisie rondom Champions-Leaguewedstrijden. „Dan treedt hij echt op als een beschermheer voor Van Basten en verdedigt hij de bondscoach tot op het ongeloofwaardige af”, zegt Johan Derksen, hoofdredacteur van het weekblad Voetbal International en Nummer 14, het magazine waaraan Cruijff zijn naam heeft verbonden. „Vanaf het moment dat hij Marco bij de KNVB heeft aanbevolen, voelt hij zich voor hem verantwoordelijk. Maar het wordt natuurlijk lachwekkend als Cruijff een opstelling van Van Basten verdedigt, terwijl zestien miljoen mensen het anders zien. In Barcelona doet Cruijff hetzelfde met Rijkaard (trainer van Barça, red.). Op het moment dat een journalist maar naar Frank wijst, gooit Cruijff er een venijnige column tegenaan. Ik denk ook dat de invloed van Johan op Marco wordt overschat. Ik hoor hem nooit over Van Basten. Hij is ook geen type dat het nieuws volgt en kranten leest.”

Toch verbaast het Derksen dat Cruijff nooit reageert op zijn columns en tv-optredens, waarin hij regelmatig een hard oordeel velt over de bondscoach. „Nimmer heeft hij zelfs maar een toespeling in die richting gemaakt. Misschien leest of ziet hij het niet.”

Ook Kees Jansma, die als een ware spindoctor Van Basten voedt met media-adviezen, is van mening dat de invloed van Cruijff op Oranje te verwaarlozen is. „Hij heeft zich twee keer in de buurt van het Nederlands elftal vertoond. Op het WK in Duitsland en in 2004 in zijn woonplaats Barcelona waar wij toen een kwalificatie-interland tegen Andorra afwerkten. Cruijff was aanwezig bij een training en zat later als een verlegen vedette aan de bar in het hotel Princesa Sofia waar wij verbleven. Hij wilde zich toen aanvankelijk niet bij ons voegen, maar dat vond ik te gek. Na veel aandringen ging hij mee naar boven en we hebben toen nog een heel gezellige avond gehad.”

Jansma is nooit een fan geweest van Cruijff. Maar hij vindt de oud-international veranderd. „Als speler was hij fel in zijn opvattingen. Nu is hij milder geworden. Een rustige zestiger. Als hij echt wil, zou hij iedereen kunnen neersabelen. Maar zo zit hij niet in elkaar.”

De vraag is vervolgens hoever de hand van Cruijff reikt in het mediacircus. Nog voor hij trainer werd, was hij ooit zo slim goede contacten te onderhouden met de – dankzij hun medium – meest invloedrijke journalisten op voetbalgebied. Dat waren Jaap de Groot van de grootste krant van Nederland, De Telegraaf, Derksen van het toonaangevende voetbalweekblad Voetbal International en de toenmalige onderzoeksjournalisten Frits Barend en Henk van Dorp. Derksen: „Dat had voor Johan ook nadelen. Doordat wij het zo nadrukkelijk voor hem opnamen ontstond er een afgetekend mediablok dat oppositie ging voeren. Nu is hij een van de vele analytici geworden. Zijn evangelie wordt niet meer als waarheid gezien, en openlijk bekritiseerd.”

Cruijff zit sinds de komst van technisch directeur Martin van Geel drie, vier keer per jaar weer aan tafel bij Ajax, zijn oude liefde. Zijn gehoor bestaat dan uit onder anderen Van Geel en diens rechterhand Piet Keizer, die met Cruijff bij Ajax in de voorhoede speelde. „Hij geeft ons extern advies op technisch gebied van de jeugdopleiding tot het eerste elftal”, zegt Van Geel.

Derksen ziet dat anders: „Ik heb de indruk dat Ajax hem eerder uit angst voor zijn kritiek op bijvoorbeeld de jeugdopleiding heeft binnengehaald. Die adviesrol zie ik niet als een echte functie. Het is goed voor het ego van voorzitter Jaakke dat Cruijff daar aan tafel zit.”

Bij Barcelona, de club die wordt geleid door zijn vriend Joan Laporta, heeft Cruijff een grotere inbreng, beweert Derksen. „Daar verricht hij heel veel lobbywerk. Johan zorgt altijd dat zijn vrienden een baantje krijgen. Dat is hem alleen met Wim Suurbier nog niet gelukt. Maar ook Guus Hiddink kwam in Spanje aan de slag dankzij Cruijff. Als Johan weer eens werd gevraagd, schoof hij altijd een vriendje naar voren.”

Met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid valt te voorspellen dat ook de KNVB weer bij Cruijff zal aankloppen voor een opvolger van Marco van Basten. De contacten met de bond zijn hecht, ook vanwege de gezamenlijke belangen op het gebied van de Cruyff Courts, de bekende voetbalveldjes. „Ik heb nog geen aanleiding gezien om achter de rug van de bondscoach Cruijff te bellen”, zegt Kesler. „Dat doe je ook niet. Maar als de nood aan de man is, zal hij voor ons klaarstaan. Bijvoorbeeld als Van Basten ontslag neemt.”