Geremek vindt het nu wel genoeg

Oud-dissident en oud-minister Bronislaw Geremek, een van de meest gerespecteerde Polen in het Europees Parlement en voor velen een held van de strijd tegen het communisme, mag zich volgens nieuwe controversiële Poolse wet geen europarlementariër meer noemen.

Geremek is zijn mandaat verloren, omdat hij weigert te verklaren of hij onder het communisme al dan niet voor de geheime politie heeft gewerkt. Oudere Polen in publieke functies hadden tot 19 april de tijd om hiertoe een formulier in te vullen. Critici spreken van een absurde heksenjacht.

De Poolse regering heeft de procedure ingesteld om het publieke leven alsnog te zuiveren van oud-communisten. Maar de wet, die 300.000 à 700.000 Polen treft, is omstreden, omdat oud-dissidenten die het communisme hebben bestreden, er ook onder vallen.

In een open brief noemt Geremek de zuiveringswet „in strijd met de grondwet en de menselijke waardigheid”. Hij schrijft dat hij al talrijke keren is onderworpen aan verplicht antecedentenonderzoek, onder meer toen hij in 1997 minister van Buitenlandse Zaken werd. Nu vindt hij het wel genoeg. „Ik weiger.”

In Poolse conservatieve kringen wordt dit opgevat als een provocatie. „Dit is een show. Geremek wil de nieuwe wet compromitteren”, aldus europarlementariër Boguslaw Sonik in dagblad Dziennik. „Europa zal dit zien als een gevecht van een Poolse vertegenwoordiger tegen het (Poolse) regime.” Geremek (74) was in de jaren tachtig een van de belangrijkste dissidenten en zat herhaaldelijk gevangen. Hij is ook een internationaal gevierde mediëvist.

De zuiveringswet geldt voor Polen geboren vóór 1 augustus 1972. In het Europees Parlement moesten 51 Polen een verklaring afleggen. Geremek heeft als enige geweigerd. De informatie gaat eerst naar werkgevers en andere bevoegde instanties en wordt vervolgens doorgestuurd naar het IPN, het instituut dat de communistische archieven beheert. Dat controleert of de formulieren naar waarheid zijn ingevuld.

De wet moest onlangs worden geamendeerd omdat actieve geheim agenten van Polen erdoor gedwongen werden zichzelf prijs te geven. Het Constitutionele Hof in Warschau toetst de wet nu.