Gehucht vs. reuzenantenne

De VS willen een militaire radar plaatsen nabij het Tsjechische dorpje Trokavec.

De burgemeester stuurt protestbrieven, opgesteld met hulp van een vertaalmachine.

Zijn tweede termijn als burgemeester had hij zich anders voorgesteld. In ieder geval niet zo hectisch. „In Trokavec gebeurt nooit wat”, zegt Jan Neoral.

Maar nu wel. Onlangs werd het Tsjechische gehucht van 97 inwoners, 50 kilometer ten zuidwesten van Praag, opgeschrikt door het nieuws dat de Verenigde Staten hier vlakbij een militaire radar willen opbouwen. De reuzenantenne moet samen met een tiental raketten in Polen bescherming bieden tegen aanvallen van schurkenstaten in Azië en het Midden-Oosten.

„We willen dat ding niet”, zegt Neoral (65), een gedrongen man met een hangsnor. „De regering zegt dat het raketschild ons zal beschermen en geen gevaar vormt voor de volksgezondheid, maar dat zijn leugens. De Amerikanen zelf hebben hele strenge normen als het gaat om straling, maar die gelden kennelijk niet voor Tsjechen.”

Neoral organiseerde vorige maand een klein referendum in zijn dorp. Op één na stemden alle 72 deelnemers tegen het raketschild. De uitslag is niet bindend voor de regering, maar zwengelde wel een pacifistische beweging aan. Tientallen dorpen en steden in de buurt hebben besloten om in mei ook referenda te organiseren.

Trokavec ligt in de zacht glooiende heuvels van Bohemen, aan het einde van de wereld. De weg naar het dorp eindigt in het dorp. De a is lang geleden uit het naambordje van het gehucht weggevallen. Op het dorpsplein staat een monument voor de twee inwoners die omkwamen tijdens de Eerste Wereldoorlog. Er is één winkel, met een verkoopster die moppert. „Wat maakt het uit wat ik vind? De regering luistert toch niet.”

De Amerikanen zijn geïnteresseerd in de bossen vlak naast Trokavec. Het Tsjechische leger heeft daar een schietgebied. Onder het communisme werd hier onder meer geoefend met lawaaiige katjoesja-raketten. Sinds de fluwelen revolutie in 1989 is het meeste wapentuig verdwenen. En Trokavec wil dat graag zo houden.

In het kantoor van Neoral staan een stoof, een oude kast en een tafel met een computer, het kloppende hart van zijn internationale mediacampagne. Dankzij die pc weet iedereen hem te vinden en andersom. „We kunnen elk woord van de regering controleren. Dit is geen dorp van gekken en domoren. We laten ons niet dronken voeren met brood. Wij hebben ook internet!”

De burgervader spreekt geen Engels, maar dat is geen probleem. „Ik doe alles”, zegt hij, „met een vertaalprogramma. Ik typ brieven in het Tsjechisch en dan, hopla, copypaste in de vertaalmachine. Het is computer-Engels, maar de boodschap komt over. Op deze manier staan we ook in contact met Amerikaanse dorpen die naast een radar zitten.”

„Onze regering zegt de hele tijd dat ze niet precies weet wat de gevolgen zijn van het raketschild. En ik zeg dan: opstappen! Want wij hebben die informatie wel. Onze premier moet maar snel óók een vertaalprogramma gaan gebruiken.”

Vorige week bracht een delegatie van acht Tsjechische parlementariërs op Amerikaanse uitnodiging een bezoek aan de Marshall Eilanden in de Stille Oceaan, waar ook een radar staat. Ze kregen onder meer een simulatie te zien van een raketaanval. „De raket doet er 14 minuten over om Praag te bereiken”, aldus parlementariër Miroslav Svoboda, die verder wist te melden dat de radar gewoon „naast een school” staat.

Een meerderheid van de Tsjechen en van de Polen zegt tegen het raketschild te zijn. De vrees is dat het schild als een rode lap op terroristen zal werken. Neoral: „Wie in een bijenkorf prikt, wordt gestoken.” Ook de heftige reacties in Rusland – Moskou voelt zich bedreigd door het schild en zegt raketten op Polen en Tsjechië te zullen richten – tempert het enthousiasme over het project.

Maar de Amerikanen willen niet zonder slag of stoot opgeven. De Amerikaanse minister van Defensie Robert Gates toog met een koffer mooie woorden naar Moskou en de Amerikaanse president George Bush zal in juni bezoeken brengen aan Tsjechië en Polen.

De postbode van Trokavec maakt sinds het referendum overuren. Uit de hele wereld stromen de brieven binnen, zo’n 150 tot nu toe. Het zijn meestal steunbetuigingen, zoals van een 86-jarig Noors omaatje, dat het Amerikaanse initiatief „gevaarlijk en misdadig” noemt en Trokavec oproept om de rug recht te houden. „Blijft u alstublieft nee zeggen!”

Maar in het stapeltje zitten ook een paar dreigbrieven. Neoral haalt een Zbrojovka uit zijn la, een pistooltje van Tsjechische makelij. „Die heb ik nu altijd bij me”, zegt de burgemeester. De raarste brief aan Trokavec was afkomstig van ‘Osama bin Laden’. Die feliciteert het dorp en legt uit dat de Tsjechen zich geen zorgen hoeven te maken over terroristische aanvallen, omdat hij niet geïnteresseerd is in ‘lafbekken’.

„Ik ben niet tegen Amerika”, zegt Neoral. „Ik heb een oom in Amerika, die tijdens de Tweede Wereldoorlog piloot in de Britse luchtmacht was.” Om zijn nek draagt de burgemeester een westernprulletje, een leren veter met een Amerikaanse bizon die zijn oom heeft opgestuurd. „Maar ik ben wel tegen Bush. Die probeert met zijn raketschild tweespalt te zaaien in Europa.”

Wat als de radar er toch komt? „Als maandag de schop in de grond gaat, ben ik dinsdag weg. Dan gaat het licht uit in Trokavec.”