‘Geen president die ons leven stuurt’

Na de eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen is de strijd opnieuw begonnen. Veel kiezers zijn op zoek naar nieuwe argumenten om voor of juist tegen een van de twee overgebleven kandidaten te stemmen.

Een historisch hoge opkomst bij de verkiezingen heeft niet alleen voordelen. Ségolène Royal is er zondag in elk geval één stem door misgelopen in de eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen. In Yerres, een kalme voorstad aan de zuidoostelijke rand van Parijs, stonden lange rijen bij de stembureaus. Zo lang, dat Michèle Le Breton niet aan stemmen toekwam. Zij moest op pad voor haar werk, thuis zieken verzorgen. „Ik heb het uitgelegd, maar ik kreeg geen voorrang.” Over anderhalve week, in de tweede ronde, gaat zij het weer proberen. Want Nicolas Sarkozy wil ze tegenhouden. „Ik heb geen zin in een samenleving waar de president ons leven helemaal wil sturen. Ik wil vrij blijven.”

De opvatting dat juist deze presidentsverkiezingen van het grootste belang zijn, is wijd verbreid. In Yerres was de opkomst nog wat hoger dan de landelijke 84 procent. Van de bijna 20.000 kiezers in deze gemoedelijke voorstad ging ruim 87 procent naar de stembus. Is dat een teken van geloof in de politiek? Le Breton haalt haar schouders op. „Of je de beloftes gelooft of niet, de president gaat toch vijf lang leiding geven aan ons leven. Dat is hoe dan ook belangrijk”, vindt zij. Ze wil niet al te cynisch zijn: „Wie weet maken ze iets waar van hun beloftes.”

Vijf jaar geleden geloofden de inwoners van Yerres, net als andere Fransen, minder in het belang van hun stem: toen was de opkomst minder dan 69 procent. Vrees voor hernieuwd succes van de extreem-rechtse kandidaat Le Pen heeft een rol gespeeld bij de grotere belangstelling. Maar ook nu Le Pen uitgeschakeld is, zal de opkomst hoog blijven, voorspelt François Rakotosolofo (59), gepensioneerd fabrieksarbeider in de autoindustrie. „Omdat Sarkozy en Royal nieuwe kandidaten zijn, die niet eerder hebben meegedaan om het presidentschap.” Zij hebben nog niet teleurgesteld, en ze roepen sterke reacties op, merkt hij in zijn omgeving. „We hebben allemaal de afgelopen weken vaker dan anders gediscussieerd over politiek. Ook de jongeren. En iedereen sprak zich uit.”

Rakotosolofo merkt dat sommige traditioneel linkse stemmers nu kiezen voor Sarkozy omdat ze immigratie en de onrust in de banlieue het belangrijkst vinden. En anderen juist voor Royal omdat ze de hervormingen van Sarkozy vrezen. Zelf blijft hij „als arbeider” trouw aan de PS.

Volgens eerste analyses van het stemgedrag van zondag is Rakotosolofo daarmee geen typische kiezer. Het sociale milieu speelt in het stemgedrag een minder grote rol dan leeftijd en regio. 44 procent van de 65-plussers jaar stemde op Sarkozy, terwijl Royal de kandidaat van de jongeren is. Royal scoort hoger in stedelijke centra (behalve in Parijs en aan de zuidkust), vooral in het welvarende westen van het land. In de noordelijke banlieues van Parijs, in het departement 9-3 waar eind 2005 rellen uitbraken, overtreft Royal Sarkozy ook. Maar Sarkozy domineerde in bijna driekwart van de departementen. Hij scoort ook hoog bij de lagere inkomensgroepen. Wel was er steeds een groot verschil tussen de arme cités (Royal) en de vrijstaande huizen (Sarkozy).

Die verdeling keert ook terug in Yerres, dat in het puntje van de Essone ligt, een van de zuidelijke departementen rond Parijs. Sarkozy zat iets boven het landelijke gemiddelde. Royal zat er iets onder, ten gunste van centrumkandidaat François Bayrou. In de tweede ronde spelen de zeven miljoen kiezers van Bayrou een doorslaggevende rol.

„Het schijnt zo, het schijnt zo”, glimlacht gepensioneerd schoolpsycholoog Michel (61) als je hem voorhoudt dat hij zo’n ‘sleutelkiezer’ is. Traditioneel stemt hij links, maar dit keer koos hij – zoals velen uit de onderwijswereld – eerst voor Bayrou. „Ik vind hem evenwichtiger, bedachtzamer.” In de tweede ronde draait hij het criterium om: dan kiest hij niet meer voor de beste, maar tegen degene hij niet wil. En dat wordt eenvoudig. „Ik ben bang voor Sarkozy. Hij handelt altijd voordat hij nadenkt.”

Op de parkeerplaats verderop redeneert een andere Bayrou-stemmer net zo, maar met het omgekeerde resultaat. „Royal vind ik niet stevig genoeg”, zegt Sandra George, alleenstaande moeder en parttime-medewerker in een callcenter. „Dus het wordt Sarkozy.” George stemt in de eerste ronde „altijd” op de centrumkandidaat. Waarschuwingen van Bayrou tegen de „harde wereldvisie” van Sarkozy slaat ze in de wind. „Sarkozy is wel een democraat”, zegt ze. George is Sarkozy juist dankbaar voor het openbreken van het politieke debat. „Vroeger werd je meteen verdacht van een Le Pen-stem als je begon over immigratie. Nu spreekt iedereen daar open over. ” George stemt in de tweede ronde toch niet alleen tégen.