‘De eer van Canada is in het geding’

Canadese politici debatteerden gisteren fel over de behandeling van Afghaanse gevangenen. De Canadese troepen droegen hen over aan de lokale autoriteiten, waarop ze werden gemarteld .

Canadese militairen van de NAVO-missie ISAF-III aan het werk in de provincie Helmand. In Canada is ophef ontstaan over de marteling van Afghaanse gevangenen die opgepakt werden door Canadese troepen. (Foto AP) The recoil from the 155mm howitzer knocks the rammer from the hands of Canadian 2nd Royal Canadian Horse Artillery gunners as they fire in support of frontline troops during a mission at the forward operating base in Helmand Province, Afghanistan Tuesday, April 17, 2007. (AP Photo/Canadian Press, Ryan Remiorz) Associated Press

MONTREAL, 25 APRIL. - Canada is niet van plan te stoppen met de overdracht van krijgsgevangenen in Afghanistan aan plaatselijke autoriteiten, ondanks aantijgingen dat zij worden mishandeld door de Afghaanse militaire politie.

Dat heeft de Canadese regering gisteren gezegd in reactie op felle pleidooien van de oppositie om te garanderen dat krijgsgevangenen in Afghanistan niet worden blootgesteld aan marteling. Berichten in de Canadese pers dat Talibaan-strijders die door Canada zijn overgedragen aan Afghaanse autoriteiten routinematig worden gemarteld, werden gisteren door premier Stephen Harper als „geruchten” van de hand gewezen.

The Globe and Mail berichtte deze week dat Afghaanse krijgsgevangenen tijdens ondervragingen in gevangenissen in Kandahar worden mishandeld met stompen, zweepslagen, verhongering, bevriezing, verstikking en elektrische schokken. De krant baseert zich op dertig interviews met strijders die gevangen zijn genomen door de Canadezen. Er zijn geen aanwijzingen dat Canadese militairen zich aan mishandeling schuldig hebben gemaakt.

Canada is met ongeveer 2.500 soldaten actief in de zuidelijke provincie Kandahar, de bakermat van het voormalige Talibaan-regime. De Canadezen dragen hun krijgsgevangenen meestal na enkele dagen over aan het Afghaanse National Directorate of Security. Volgens de Derde Geneefse Conventie over de behandeling van krijgsgevangenen mag een land geen gevangenen overdragen aan een ander land waarvan het weet dat het de Conventie niet naleeft.

„De Canadese garanties dat de rechten van overgedragen gevangenen worden beschermd, zijn onjuist gebleken”, schreef de Globe in een commentaar. „De gevangenen lijken te zijn gemarteld, en Canada kan nauwelijks beweren dat het daar niet vanaf wist.”

Michael Ignatieff, adjunct-leider van de oppositionele Liberalen en internationaal bekend schrijver over mensenrechten, was het daarmee eens. „De eer van Canada is in het geding”, betoogde hij gisteren in het Lagerhuis in Ottawa. De Liberalen eisen het aftreden van minister van Defensie Gordon O’Connor naar aanleiding van de affaire. Harper wilde alleen beloven de kwestie te bestuderen. „Het is eerloos om beschuldigingen van Talibaan-verdachten als zoete koek te slikken”, zei hij.

O’Connor voegde toe dat Canada geen klachten heeft ontvangen van de Afghaanse mensenrechtencommissie, die verantwoordelijk zou zijn om misstanden in gevangenissen te rapporteren. „Tot op heden hebben wij hierover niets van hen gehoord.” Volgens Ignatieff heeft de mensenrechtencommissie geen toegang tot alle gevangenissen, en is zij naar eigen zeggen niet in staat haar taken uit te voeren.

Minister van Openbare Veiligheid Stockwell Day riep er ondertussen toe op de beschuldigingen over mishandeling in hun verband te plaatsen. „Dit zijn mensen die er niet voor terugdeinzen om op kinderen te schieten, of om oude vrouwen te onthoofden”, zei hij over de krijgsgevangenen. „Wij vragen van de Afghanen om hen op een menswaardige manier te behandelen. Dat is een radicale gedachte in dat deel van de wereld.”

Niettemin heeft de Canadese legerleiding erkend met de affaire in de maag te zitten. „Hooggeplaatste leden van het Canadese defensieapparaat hebben de afgelopen dagen de koppen bij elkaar gestoken en nemen deze beschuldigingen serieus”, zei brigadegeneraal Al Howard.

Ook houdt Canada de mogelijkheid open om na 2009 militair actief te blijven in Afghanistan. Leden van het Lagerhuis stemden gisteren tegen een motie van de Liberalen om de missie te beëindigen zodra het huidige mandaat over twee jaar afloopt. De Conservatieve minderheidsregering van Harper, voorstander van een agressieve koers in Afghanistan, kreeg steun van de sociaal-democratische NDP.

De krapte van de stemming (150 tegen en 134 voor) tekent het oplaaiende ongemak over de operatie, niet alleen wegens de krijgsgevangenen, maar ook door het oplopende dodental. Na de relatief rustige wintermaanden zijn deze maand acht Canadezen omgekomen. Het totale Canadese dodental bedraagt nu 55.